TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Kahire, 1567–1568

Kahire'de Selahaddin Meydanı'nda bulunan ve Mescidü'l-Mahmudiyye diye de anılan cami, tavanındaki Arapça kitabeye göre Mısır Valisi Mahmud Paşa tarafından 1567–68'de yaptırılmıştır. Evliya Çelebi onu 'Rum tarzı' küçük ve şirin bir cami olarak tanıtır. Meyilli bir araziye kırmızı-beyaz kesme taşla kurulan yapının taçkapısına yirmi basamaklı bir mermer merdivenle çıkılır. Aynı tarihte kıble duvarına bitişik yapılan türbede Mahmud Paşa, hanımı ve oğluna ait üç sanduka bulunur.
Kenarları 19,75 metre olan kare iç mekanın ortasındaki dört sütun bir aydınlatma fenerini taşır, öteki bölümler düz ahşap tavanla örtülüdür. Osmanlıların kubbeli yapılarının etkisiyle oluşan bu merkezi plan sonradan Kahire'deki Rifai ve Abidin camilerinde de uygulanmıştır. Bahçe içindeki konumu, plan şeması ve Anadolu tarzı minaresi Osmanlı sanatının izlerini taşırken iki renkli taş işçiliği, türbeyle birlikte planlanışı ve tavanın kalem işi süslemeleri Memluk sanatını yaşatır. Caminin zemini, pencereleri ve kapıları 1885'te değiştirilmiş, yapı 1904–1906'da onarılmıştır.
Yapının batı köşesinde, kemerlerle taşınan bir kubbeyle örtülü ve zemini mermer kaplı bir sebil bulunuyordu; 1880'e kadar sağlam olduğu belirtilir. Dikdörtgen çerçeveli taçkapının üç dilimli kemerinin içinde üç sıra mukarnas vardır. Cephelerde pencereler, mukarnas dizileriyle sonuçlanan yüzeysel nişler içine alınmıştır; kot farkı nedeniyle daha yüksek olan kuzeybatı cephesinde Memluk tarzında üçlü pencereler görülür. 2,60 m genişliğindeki kapıdan girilen iç mekanı, zemini biraz daha alçak bir geçit iki bölüme ayırır. Yarım daire planlı mihrap süslemesizdir; yanında basit bir ahşap minber, kuzeybatı duvarında da duvar içindeki merdivenle çıkılan Memluk tarzı ahşap müezzin mahfili bulunur.
Güney köşedeki minare, cephe yüksekliğine kadar uzanan silindirik bir kaide üzerinde yükselir. Mukarnaslara oturan ilk şerefenin korkuluğu, cephedeki dendanların devamı olarak yapılmıştır; ikinci şerefeden sonra silindirik petek ve kurşun kaplı konik külah gelir. Cami mihrabının solundaki kapıdan geçilen türbe yaklaşık 6,28 × 6,75 m ölçüsünde kare bir mekandır. Kubbe kasnağında her yönde üç kemerli açıklık ile üç yuvarlak pencere vardır; türbeyi Memluk tarzında, eteği kör ve açık kemerlerle hareketlendirilmiş bir soğan kubbe örter.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ” (Ahmet Ali Bayhan)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Mahmud Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/mahmud-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları