TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Yeşil Külliye (Yeşilcami)

Eser · Külliye, Bursa, 1414–1424

Tür
Külliye
Yer
Bursa, Türkiye
Yapım
1414–1424
Yeşil Külliye (Yeşilcami)
Yeşil Külliye'nin camisi Yeşilcami, taçkapılı ön cephesi (Bursa). · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Yahia.Mokhtar)
Haritayı 1414 yılında aç

Çelebi Mehmed'in tepedeki külliyesi

Külliyeyi, kardeşleriyle mücadelenin ardından devleti yeniden toparlayan I. Mehmed (Çelebi Sultan Mehmed) yaptırmıştır. Dedesi I. Murad şehrin batısında, babası Yıldırım Bayezid doğusunda külliye kurduğu için o da kendi külliyesini şehrin ortasında, ovaya bakan bir tepeye kondurmuştur. Belgelerde İmaret-i Sultan adıyla geçen yapı topluluğu cami, medrese, imaret, türbe ve hanlardan oluşur; cami, türbe ve medresedeki çiniler yüzünden Yeşilcami Külliyesi diye tanınmış ve bulunduğu semte de adını vermiştir.

Caminin yapımına 817'de (1414) başlanmış, taçkapı kitabesine göre inşaat Zilhicce 822'de (Aralık 1419) bitmiştir. Hünkâr mahfilindeki kitabe, nakışları Ali b. İlyas Ali'nin yaptığını ve süslemelerin Ağustos 1424'te tamamlandığını bildirir. Taçkapıdaki ibarelerden Hacı İvaz Paşa'nın binanın planlarını da hazırladığı anlaşılır. Baniyi, mimarı, nakkaşbaşını, çini ve ahşap ustalarını adlarıyla veren altı kitabesiyle külliye Osmanlı mimarisinde tek örnektir. Maddeye göre Timur'un Ankara Muharebesi'nden (1402) sonra Tebriz'e götürdüğü Osmanlı sanatkarları dönerken yanlarında Tebrizli ustalar getirmiş, bunlar özellikle çinilerin yapımında çalışmıştır.

Çinili cami ve hünkâr mahfili

Cami, Bursa tipi ya da ters “T” planlı diye anılan zaviyeli-tabhaneli şemadadır. Giriş holünden 13 m. çapında, 25 m. yüksekliğinde bir kubbeyle örtülü, havuzlu ana mekâna geçilir; iki yanda eyvanlar, köşelerde tabhane odaları bulunur. Holün üstündeki hünkâr mahfili küçük bir köşk gibi tasarlanmış, sarı, lacivert, firuze ve beyaz renkli kabartma çinilerle kaplanmıştır. Basamaklarla çıkılan, 10,67 m. yüksekliğindeki çinili mihrapta “amel-i üstadan-ı Tebriz” ibaresi okunur; madde bu mihrabı erken dönem Osmanlı mimarisinin en mükemmel örneği sayar. Plan ve çini süslemeleriyle cami Tebriz'deki Gökmescid'e çok benzer.

Medrese, türbe ve hanlar

Caminin batısındaki medrese 36 × 38,5 m. ölçülerinde, üç eyvanlıdır. Vakfiyede otuz öğrenci kayıtlı olduğu halde yalnız on üç oda yapılması, medresenin yarım kaldığını gösterir. Bursa Sultanisi diye anılan bu medresede Mehmed Şah Fenari ve Ebüssuud Efendi gibi tanınmış alimler müderrislik yapmıştır. Caminin karşısındaki tepecikte yükselen I. Mehmed Türbesi çinileriyle Bursa'nın simgesidir; 25,5 m. yüksekliğiyle Osmanlı türbelerinin en yükseğidir ve kabartma çinili sandukasının benzeri yoktur. Külliyeye gelir getiren İpek Hanı ile Hacı İvaz Paşa'nın yaptırıp sultana sunduğu Geyve Hanı da külliyenin bünyesindedir.

Depremler ve onarımlar

Camiye iki minare düşünülmüş, ancak biri yapılmıştır. Bu minare 1855 depreminde ağır hasar görünce kaidesine kadar yıkılıp yeniden yapılmış, 1869'da mahya kurulabilsin diye ikinci bir minare eklenmiştir. Cami 1552'den 1940'lı yıllara kadar defalarca büyük onarım geçirmiş, 2010'da yeniden kapsamlı bir restorasyona alınmıştır. Yapıldığında bütün duvarları kalem işiyle süslü olan camide bu nakışlar bugün yalnız kubbelerde kalmıştır. Türbe uzun bir onarımın ardından 2009'da yeniden ziyarete açılmış; harap durumdaki imaret restore edilerek kahvehane olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “YEŞİLCAMİ KÜLLİYESİ” (Doğan Yavaş)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Yeşil Külliye (Yeşilcami) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/yesil-kulliye-yesilcami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları