TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Hamam, İstanbul, 1540–1546
Mimar Sinan eseri

Fatih ilçesinin Kırkçeşme mahallesindeki hamamı, muhtemelen 1540–1546 yılları arasında Barbaros Hayreddin Paşa Mimar Sinan'a yaptırmış ve Beşiktaş'taki, bugün ayakta olmayan medresesine vakfetmiştir. Banisinden ötürü Hayreddin Paşa ya da Kaptanpaşa Hamamı, semtinden ötürü Zeyrek Çinili Hamamı diye de bilinir. Osmanlı hamam mimarisinin seçkin örneklerinden olan yapı, erkek ve kadın kısımları birbirinin eşi olan bir çifte hamamdır ve bugün de bu işleviyle kullanılmaktadır.
Her bölüm kubbeli bir soyunmalık, tonozlu bir ılıklık ve sekizgen göbek taşı çevresinde dört eyvan ile dört halvetten oluşan haç planlı bir sıcaklıktan meydana gelir. Hamam 1728 ve 1838 Cibali yangınlarında epey zarar görmüş, sonra onarılmıştır. Yapıya adını veren çiniler bugün yalnız erkekler kısmının sıcaklığında kalmıştır. XVI. yüzyılın ilk yarısına ait, firuze ile zenginleştirilmiş mavi-beyaz İznik çinilerinden olan panolar, halvet kapılarının yanlarında talik hatla yazılmış Farsça mısralar taşır.
Hamam, İtfaiye caddesi ile Çinilihamam sokağının birleştiği köşededir ve bulunduğu semtten ötürü Tezgahçılar Hamamı diye de anılır. Hazne önündeki külhanı özgünlüğünü korumaktadır. Cadde seviyesi yükseldiği için bugün birkaç basamakla inilir. XIX. yüzyılda iki kısmın soyunmalıklarına iki katlı camekanlar yapılmış, erkekler kısmının ortasına tek parça mermerden fıskiyeli bir havuz konmuştur.
Sıcaklıklarda eyvanlar aynalı tonozlarla, köşelerdeki kare halvetler tromplu kubbelerle örtülüdür. Her sıcaklıkta yirmi iki kurna bulunur: biri giriş-çıkış eyvanında, havluya sarınmadan önce son durulama suyu için; ötekiler üçer üçer diğer eyvan ve halvetlerdedir. Helalara ve temizlik hücrelerine soğukluğun yanlarından kısa birer dehlizle girilir. Erkekler kısmının önünde bulunması gereken mermer sütunlu kubbeli revakın yangınlardan birinde harap olup onarımlarda kaldırıldığı tahmin edilir.
Halvet kapılarının iki yanındaki nişlerin üzerinde toplam sekiz dikdörtgen çini levha bulunur. Her kapının üstünde altıgen, üçgen ve ince şerit biçimli parçaların birleşmesinden oluşan büyük bir altıgen pano vardır; aynı biçimde bir pano girişin karşısındaki eyvanın ortasına da yerleştirilmiştir. Çiniler beyaz hamurlu, şeffaf renksiz sır altına mavi ve firuze boyalarla yapılmış, koyu maviyle tahrirlenmiştir. Dikdörtgen levhalardaki yazılar, bitkisel zemin üzerine beyaz renkle yazılmış ve hamamı konu alan Farsça mısralardır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÇİNİLİ HAMAM” (Şerare Yetkin)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Zeyrek Çinili Hamam · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/zeyrek-cinili-hamam/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları