TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Dükkancık Camii

Eser · Cami, Üsküp, 1548

Tür
Cami
Yer
Üsküp, Kuzey Makedonya
Yapım
1548
Dükkancık Camii
Dükkancık Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Kiril Simeonovski)

Müezzin Hoca'nın camisi

Üsküp'ün Tanrıvermiş mahallesindeki cami, Muslihuddin Abdülgani ve Müezzin Hoca Camii adlarıyla da anılır. Kaynaklarda 1548 tarihli olduğu kaydedilen inşa kitabesi bugün yoktur; 1549 tarihli Arapça vakfiyesinden, Müezzin Hoca lakabıyla tanınan Mevlana Muslihuddin Abdülgani'nin yaptırdığı anlaşılır. Banisi caminin giderleri için Üsküp ve çevresinde bir han, bir hamam ve pek çok dükkan vakfetmiştir; caminin yanındaki Dükkancıklar Çarşısı'nda vakfettiği dokuz dükkan yapıya adını vermiştir.

Cami, büyük bir kubbenin örttüğü kare bir harim ile iki kubbeli bir son cemaat yerinden oluşur; bu tür son cemaat yeri Balkanlar'da ender görülür. Duvarlarında kesme taş ile tuğla, minaresinde yalnız kesme taş kullanılmıştır. Avusturya işgali sırasında tahrip edilip sonradan onarılan cami, 1963 depreminde ağır hasar görmüş; geriye yalnız batı ve kuzey duvarlarının bir kısmı ile minaresi kalmıştır. 1965'te restorasyon programına alınmışsa da uzun süre çalışma yapılmamış, kalıntılar 1992'de koruma altına alınmıştır.

Banisi ve vakıfları

Cami bugün Halklar Tiyatrosu ile Yane Sandanski İlkokulu'nun yanındadır. Vakfiyeye göre Muslihuddin Abdülgani, Yenipazar'da Altun Alem (Cuma) Camii ile bir mektep ve Trepça'da yalnız sabah, akşam ve yatsı namazlarının kılındığı bir mescit de yaptırmıştır. Hayratına gelir olarak Üsküp'te Kurşunlu (Taş) Han ile karşısındaki Şengül Hamamı'nı, biri on dokuz, öteki yirmi altı odalı iki yahudihaneyi, şehrin çarşılarında yirmi üç dükkanı, Yenipazar'da beş dükkanı, Dimitroviçe köyünde bir değirmeni ve Trepça'da bir ribat ile çevresindeki dükkanları vakfetmiştir. Kendisi hakkında fazla bilgi yoktur; Üsküp eşrafından olduğu sanılır.

Harap duvarların iç yüzlerinde bitkisel motifli, kırmızı ve mavi renkli iki ayrı sıva tabakası bulunması, Avusturya işgalindeki tahribattan sonra yapılan onarımı doğrular. Kalıntıların 1992'de koruma altına alınması, 1991'de İstanbul'da toplanan 9. Milletlerarası Türk Sanatları Kongresi'nin bildirisinde duruma dikkat çekilmesi ve UNESCO'nun ilgili kurumu uyarması üzerine olmuştur.

Mimari ayrıntılar

Balkanlarda iki kubbeli son cemaat yerine Niş'teki Bali Bey Camii ve Yenipazar'daki Altun Alem Camii gibi XVI. yüzyıldan kalma birkaç yapıda rastlanır. Kubbelerin eşit oluşu ve revak yanlarının duvarla kapatılması taçkapının sola kaydırılmasına yol açmış; sağdaki genişçe alanda zemin yükseltilerek üç sıra mukarnaslı bir mihrabiye yerleştirilmiştir. Harim kubbesi pandantiflerle geçilen sekizgen bir kasnağa oturur; mihrap nişinde beş sıra mukarnaslı kavsara bulunduğu anlaşılır. Camide toplam on pencere vardı.

Minare, bir yanı duvara bitişik altıgen bir kaideye oturan çokgen gövdelidir; kaideden gövdeye geçiş prizmatik üçgenlerle sağlanır, şerefe dört sıra mukarnasa oturur, korkuluklar ajurludur. Vakfiyeye göre avluda bir mektep ve bir şadırvan vardı; avlunun duvarlarla çevrili olduğu ve bir hazire bulunduğu yaşlıların anlattıklarından ve eski fotoğraflardan öğrenilmektedir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “DÜKKÂNCIK CAMİİ” (Mehmet Zeki İbrahimgil)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Dükkancık Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/dukkancik-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları