TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Su kemeri, İstanbul, XVI. yüzyıl
Mimar Sinan eseri

Moğlova ya da Mağlova Kemeri, İstanbul'a su getirmek için Mimar Sinan'ın planladığı Kırkçeşme tesislerinin bir parçasıdır ve Kemerburgaz'ın yaklaşık 4 km güneybatısında Alibey deresi üzerinde yükselir. Adının, derenin halk arasındaki Makhleva adından gelmesi muhtemeldir. Sinan'ın eserlerini sayan Tezkiretü'l-ebniye'de Moğlova, Tezkiretü'l-bünyan'da Muallakkemer diye kaydedilmiştir. Bizans yapısı diye tanıtılmaya çalışılmışsa da tezkireler ve inşa tekniği onun kesinlikle bir Osmanlı eseri olduğunu gösterir. Eylül 1563 selinde büyük zarar gören kemer, Mimar Sinan tarafından yeniden yapılmıştır.
Kemerin tepe uzunluğu 258 metredir; orta bölümünde iki katlı büyük gözlerle birlikte üzerinde toplam otuz üç göz bulunur. Alttaki büyük kemerlerin açıklığı 17,50 metre, üsttekilerin 13,45 metredir; temelden yüksekliğinin 47 metreyi bulduğu hesaplanır. Sinan, ayakları aşağıya doğru piramit biçiminde genişleterek ve ortalarına hafifletme kemerleri açarak yapıyı depreme ve rüzgara dayanıklı kılmıştır. Aşağısında yapılan Alibey Barajı yüzünden kemer bugün üzengi taşlarına kadar su altında kalmıştır.
Saadi Nazım Nirven kemerin adının Moğol Ağa'dan geldiğini düşünmüş; derenin halk arasındaki Makhleva adını bildiren Pierre Gylli (Gyllius) ise İstanbul'u 1542–1550 yılları arasında ziyaret etmiştir. Kırkçeşme isalesinin ana galerisi kemerin en üstünden geçer. Galerinin suyla temas eden kısmı su geçirmez sıvayla kaplanmış, üstü sal taşlarıyla beşik çatı biçiminde örtülmüş, yanlarına saçaklar yapılmıştır. Suyun kemere girdiği yerden itibaren 50,65 metrelik bölüm trapez kesitli bir duvardır; fazla suyun taşması için bir savak yapılmıştır.
Orta bölümde alt ve üst katlarda dörder olmak üzere sekiz büyük göz, yanlarda yine sekiz göz vardır; beş ayağın üzerinde üçer olmak üzere on beş hafifletme gözü bulunur ve yaya geçidinin iki küçük gözüyle sayı otuz üçe ulaşır. Alt büyük kemerlerin üzengi taşından galeri çatısının tepesine kadar yükseklik 28,21 metredir. Tezkiretü'l-bünyan temel derinliğini 18 zira (13,6 metre) verir; temeldeki son genişleme üzengi taşının 5,30 metre altında olduğundan, temelden yükseklik on altı katlı bir binaya denk gelen 47,11 metre bulunur.
Duvar kalınlığı üst kemerlerde 3,05, alt kemerlerde 4,5 metredir. Ayak kalınlığı üst katta 7,70 metre, sel yaranlar üzerinde 10,70 metre, temelde 17,70 metredir; yan kemerlerin açıklığı 4,5 metre kadardır. Su kemerlerinde trapez kesitli duvar ve ayakları ilk kez Sinan uygulamıştır; kemerlerin yatay kuvvetleri ayakların içindeki bağlantılarla karşılanır. Bu yapım tarzı bugünkü statik bilgilerine de tamamen uygundur. Kemerin baraj gölünde kalması, birçok sanatseverin itirazına rağmen önlenememiştir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MOĞLOVA KEMERİ” (Kazım Çeçen)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Mağlova Kemeri · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/maglova-kemeri/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları