TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa

Sadrazam, 1689–1691

Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa
Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa'nın II. Abdülhamid devrinde (1876–1909) yapılmış temsilî portresi; gerçek görünüşünü yansıtmaz. · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1689 yılında aç

Köprülü'nün küçük oğlu

1637'de Amasya'nın Köprü kasabasında doğdu; Köprülü Mehmed Paşa'nın oğludur. Ağabeyi Fazıl Ahmed Paşa gibi medrese eğitimi gördü. Babasının sadaretinde saray hizmetine girdi; ağabeyinin Uyvar seferine, St. Gotthard savaşına ve Kandiye kuşatmasına katıldı. Eniştesi Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın isteğiyle 1680'de kubbe vezirliğine getirildi, Viyana seferi sırasında Edirne kaymakamı oldu.

Merzifonlu'nun katlinden sonra yeni sadrazam Kara İbrahim Paşa'nın Köprülülere karşı kini yüzünden emekliye ayrıldı, sonra Sakız ve Çanakkale muhafızlıklarına gönderildi. 1687'deki kapıkulu isyanında kaymakam olarak çağrıldı ve IV. Mehmed'in tahttan indirilip II. Süleyman'ın getirilmesinde önemli rol oynadı. Yeniçerilerin tehditleri üzerine yeniden İstanbul'dan uzaklaştırıldı.

Buhran içinde sadaret

Avusturya ordusunun Üsküp'e kadar inmesi ve Balkanlardaki isyanlar karşısında Şeyhülislam Debbağzade Mehmed Efendi'nin tavsiyesiyle 25 Ekim 1689'da sadrazam oldu. 1683'ten beri süren savaşlar hazineyi tüketmişti; kendi konağındaki gümüş eşyayı darphaneye göndererek ayarı düzgün para kestirdi ve bu örnek davranış padişahı da harekete geçirdi. Taşra idarecilerine adaletnameler gönderip reayaya zulmün kaldırılmasını istedi.

Kaynaklarda “nizâm-ı cedîd” diye geçen cizye ıslahatıyla Şubat 1691'de bu vergiyi kişi başına alma ilkesine döndü, ödeyenlere makbuz verdirdi ve gelirlerin tek merkezde toplanmasını başlattı; gayri müslimlerden alınan bazı olağanüstü vergileri kaldırdı, kilise onarımlarına izin verdi. Narhı kaldırarak serbest ticareti teşvik etmesi fiyat artışlarına ve eleştirilere yol açtı; 1688'de basılan mangır ise zamanla büyük bir enflasyon doğurdu. Yeniçeri Ocağı'nda yoklama yaptırdı, aşiretleri iskâna çalıştı ve Rumeli yörüklerini “evlad-ı fatihan” adıyla silahlı bir güç hâline getirdi.

Belgrad'ın geri alınması ve Salankamen

Temmuz 1690'da çıktığı ilk seferde Niş, Semendire, Vidin ve en önemlisi Belgrad geri alındı; Avusturya kuvvetleri Tuna'nın öte yakasına atıldı. II. Süleyman'ın ağır hastalığı sırasında bir saltanat değişikliği yapılmasından endişe ederek hanedan üyelerinin Edirne'ye gitmesini sağladı. Haziran 1691'de ikinci sefere çıktı ve yolda II. Ahmed'in tahta geçtiğini öğrendi. Belgrad'daki meşveretin Kırım kuvvetlerini bekleme kararını dinlemeyip orduyu Zemun yakasına geçirdi.

19 Ağustos 1691'de Salankamen'de Baden Prensi Louis'nin kuvvetleriyle yapılan savaşta askeri cesaretlendirmek için öne çıktığında bir kurşunla şehid düştü. Ölümü ordunun dağılmasına yol açtı ve naaşı bütün aramalara rağmen bulunamadı.

Bilgin bir ıslahatçı

Kaynaklar onu az konuşan, açık sözlü, dürüst, cesur ve dindar biri olarak tanıtır. İki yılı bile doldurmayan sadaretine önemli icraatlar sığdırdı; kubbe vezirlerinin sayısını sınırladı, her beldede ayan meclisleri kurdu. Hadis ve lugatta Vefa'daki kütüphanede alimlere ders verecek kadar ihtisas sahibiydi; bu yüzden ağabeyi gibi “Fazıl” diye anıldı. Babasının sert politikasını izlemedi. Oğlu Numan Paşa III. Ahmed döneminde sadrazamlık yaptı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KÖPRÜLÜZÂDE FÂZIL MUSTAFA PAŞA” (Abdülkadir Özcan)

İlgili padişahlar

Şehir: Belgrad

Atıf: Padişahlar Atlası, “Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/kopruluzade-fazil-mustafa-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları