TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Haseki Hürrem Sultan Hamamı (Ayasofya Hamamı)

Eser · Hamam, İstanbul, 1553

Tür
Hamam
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1553

Mimar Sinan eseri

Haseki Hürrem Sultan Hamamı (Ayasofya Hamamı)
Haseki Hürrem Sultan Hamamı (Ayasofya Hamamı) · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)

Sinan'ın Hürrem Sultan için yaptığı çifte hamam

Ayasofya Camii'nin karşısında, Sultanahmet Meydanı'nın kenarında, Ayasofya ile Sultan Ahmed camileri arasında yer alan bir çifte hamamdır. Erkekler kısmının kapısı üzerindeki manzum kitabede rakamla verilen tarihe göre 1553 yılında yapılmıştır. Kitabede “sultani” diye nitelenen yapı, Mimar Sinan'ın eserlerini sayan tezkirelerde “Haseki Sultan Hamamı” adıyla geçer; buradan, Kanuni Sultan Süleyman'ın eşi Hürrem Sultan'ın vakıflarına gelir sağlamak üzere Mimar Sinan tarafından yapıldığı anlaşılır.

Uzunluğu 75 metreyi bulan hamamın erkekler ve kadınlar kısımları uzunlamasına arka arkaya dizilmiştir; her biri soyunmalık, üç bölümlü soğukluk ve dört eyvanlı sıcaklıktan oluşur. 1913 yangınında çevresindeki mahalle ortadan kalkınca bakımsız kalan yapıda 1916–1917'de müze yapılmak üzere değişikliklere girişildiyse de bu tasarı gerçekleşmedi; sonraki yıllarda gaz ve benzin deposu, kağıt ambarı, bir ara da kömür deposu olarak kullanıldı. 1957–1958'de mimar Cahide Tamer tarafından onarıldı, 1986'da yeniden onarımına başlandı.

Kitabe ve hamamın serüveni

Hüdayi mahlaslı bir şairin yazdığı manzum kitabedeki tarihin hesaplanmasında bazı güçlükler vardır; tarih rakamla da verildiği için yapının 1553'te tamamlandığı kabul edilir. Hamam, 1913'teki İshak Paşa yangınına kadar yoğun bir yerleşmenin ortasındaydı. 1814'te İstanbul'a gelen Polonyalı Kont E. Raczynski içinde yıkandığı hamamı seyahatnamesinde anlatmış, 1824'te basılan kitabında planını da yayımlamıştır.

1916–1917'deki müze hazırlıkları sırasında erkekler ve kadınlar kısmı arasındaki bölme duvarında bir geçit açılmış, erkekler kısmının önüne bütün cepheyi kaplayan altı mermer sütunlu, beş bölümlü bir revak eklenmiştir; 1930'larda içinde bir halı sergisi düzenlenmiştir. Depo olarak kullanıldığı yıllarda döşemesi yer yer çökmüştür. 1957–1958 onarımında büyük kubbelerin fenerleri kapalı kubbecikler biçiminde yapılmış, sonraki onarımda yerlerine açık fenerler konmuştur. Kültür Bakanlığı'nın Vakıflar Genel Müdürlüğü'nden kiraladığı hamamda 1988'de bir sergi açılmıştır.

Mimari ve süsleme

Ayasofya'ya bakan erkekler kısmının soyunmalığı ötekinden biraz büyük ve kubbesi daha yüksektir. İki büyük soyunmalık muntazam taş ve tuğla şeritleriyle, orta kısımlar ise kaba yontulmuş taşla örülmüştür; Marmara'ya bakan yan cephe boyunca su haznesi ve külhanlar uzanır. Soyunmalıkların kubbelerine geçiş köşe tromplarıyla sağlanır; soğukluğa açılan kapıların üstleri davlumbazlıdır. Göbek taşlı orta bölüme açılan mihrap biçimli kapılar, eyvanların arasındaki halvet hücrelerine geçit verir.

Erkekler kısmının kapı kemeri çift renkli taşlardan işlenmiş ve mermer bir çerçeveye alınmıştır. Soyunmalıklarda altlarında pabuçluk yuvaları bulunan mermer sedirler uzanır. Eskiden ortadaki şadırvanda, mermerden dilimli bir çanağa su fışkırtan üç yunus heykeli biçiminde, benzeri olmayan ve belki de Batı'dan ganimet olarak getirilmiş bir fıskiye vardı. Göbek taşında ve bazı yerlerde renkli mermerle kakma geometrik süsleme görülür; Semavi Eyice yapıyı Mimar Sinan'ın hamamlarının en gösterişlisi sayar.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AYASOFYA”, Ayasofya Hamamı bölümü (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Haseki Hürrem Sultan Hamamı (Ayasofya Hamamı) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/haseki-hurrem-sultan-hamami-ayasofya-hamami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları