TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Külliye, Lüleburgaz, 1569
Mimar Sinan eseri

Sokullu Mehmed Paşa, Lüleburgaz'daki külliyenin yapımını büyük ihtimalle 1560'ların başında başlatmıştır; kitabe, vakfiye ve üslup özellikleri yapıların 1569'da, en geç 1570'lerin başında tamamlandığını gösterir. Tasarımı ve inşası dönemin başmimarı Sinan ile Hassa Mimarları Ocağı'na aittir. Paşa, kasabayı yalnız bir konak yeri olarak görmemiş; medrese, sıbyan mektebi ve su tesisleriyle çevreden insanların gelip yerleşeceği bir merkez olmasını amaçlamıştır.
Külliyenin omurgası, İstanbul-Edirne yolunun iki yanına dizilen 59 dükkan ile dua kubbesinden oluşan arastadır. Güneyde cami, medrese ve sıbyan mektebi, kuzeyde kervansaray, imaret ve tabhane yer alıyordu; çifte hamam, çeşme ve dere üzerindeki dört gözlü köprü de külliyeye aittir. Kubbeli cami, şadırvanlı revaklı avlusu ve çift son cemaat yeriyle bugün şehrin en büyük camisidir ve iyi durumdadır. Kervansaray 1935'te yıktırılmış, yalnız giriş kapısı ve birkaç kalıntısı kalmıştır; imaret ve tabhanenin yerinde bugün otopark ve yol vardır.
Külliye geometrik külliyeler grubuna girer; simetri, oran ve ritim ilişkisiyle malzeme ve işçiliği dikkat çeker. Arastanın ortasındaki dua kubbesi, yolun iki yanındaki kuzey ve güney yapı bloklarını birbirine bağlar. Ortak avlu, çift son cemaat yeri ve dua kubbesi şeması Sinan'la özdeşleşen özelliklerdir; eser bir taşra külliyesinden çok İstanbul yapılarına benzer. Caminin kuzeybatısında tek şerefeli bir minare yükselir. Avlu ile son cemaat yerinin kesiştiği iki köşede imamlar için birer oda vardır; avlunun ortasındaki şadırvanın kitabesi II. Mahmud döneminde yenilenmiştir. Caminin güneyindeki hazire yakın tarihte kaldırılmış, güneş saati de kaybolmuştur.
Medrese, avlunun güney dışındaki üç yönüne dizilen dershane, öğrenci ve görevli odalarıyla helalardan oluşur; iyi durumdaki yapı bugün çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Caminin güneyindeki tek kubbeli sıbyan mektebi fevkani yapılmıştır; bodrum katı aslında külliyenin su dağıtım şebekesiydi. Arastada dükkan sayısı yarı yarıya azalmıştır. Kervansarayın inşa kitabesi, arastadan geçilen taçkapısının üzerindeydi. Çifte hamam özel mülkiyetteki dükkan ve depolarla kuşatılmış, arastadaki dükkanlardan birine bitişik çeşme harap olmuştur. Kaynaklardan su getiren şebeke belediyenin altyapı çalışmalarında tahrip olmuştur. Halkın Zindan Baba Türbesi dediği yapı ise Osmanlı öncesine ait bir burç kalıntısıdır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SOKULLU MEHMED PAŞA KÜLLİYESİ” (Mehmet Fatih Müderrisoğlu)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi (Lüleburgaz) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sokollu-mehmed-pasa-kulliyesi-luleburgaz/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları