TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Han, Bursa, 1507–1508

Pirinç Hanı, Sultan II. Bayezid'in İstanbul'daki camisine vakıf olarak Koza Hanı'ndan sonra Bursa'da yaptırdığı ikinci handır; bu yüzden Han-ı Cedid-i Sani diye de anılmış, Pirinç Hanı adıyla XVII. yüzyıl başlarından beri bilinmektedir. Bursa kadı sicillerine ve arşiv belgelerine göre mimarı Yakub Şah bin Sultan Şah, yardımcısı Ali bin Abdullah'tır. İnşaata Mayıs 1507'de başlanmış, yapı Temmuz 1508'de tamamlanmıştır; padişah masraflar için 10.000 akçe göndermiştir.
Moloz taş ve tuğla ile örülen, 70 × 75 metre ölçüsündeki iki katlı hanın odaları revaklı bir avlunun çevresine dizilir; üst katta ocaklı kırk sekiz oda vardır, batı kanadı ise ahır olarak kullanılmıştır. XVII. yüzyılda birkaç kez onarılan yapı, 1855 Bursa depreminde ağır hasar görmüş, batı ve kuzey revakları ile dükkanları yıkılmıştır. Cumhuriyet Caddesi açılırken kuzeydoğu köşesi kesilmiştir. 1980'lerde başlayan büyük onarım yaklaşık yirmi yıl sürmüştür; bugün alt kattaki dükkanlar kahvehane olarak işletilmektedir.
Han önceleri Han-ı Cedid-i Hakani, Karbansaray ve Han-ı Cedid-i Amire gibi adlarla da anılmıştır. Kapısında sıvanmış bir kitabe bulunduğu ileri sürülmüşse de son onarımda kitabe yerinin boş olduğu görülmüştür. İnşaat bitince hizmeti geçen Zaim İbrahim'e 1000 akçe bağış verilmiş ve Bursa benek kumaşından bir hil'at giydirilmiştir. Suyunu Pınarbaşı'ndan getiren Kasım su yolu onarıcılığına, Üstad Hayreddin de hanın sürekli onarıcılığına atanmıştır.
Alt kattaki odalar 1,35 metrelik kesme taş ayakların taşıdığı sivri kemerli, çapraz tonozlu revakların arkasındadır; depolu odalar ve dışa açılan dükkanlarla birlikte sayı otuz sekize çıkar. Alt kat odalarının pencereleri avluya, üst kattakilerin pencereleri dışarıya açılır. 1642 tarihli bir belgede sözü edilen avludaki mescit ve altındaki dört dükkan bugün yoktur; onaltıgen şadırvanın izleri ise hala bellidir. Doğudaki eyvan biçimli taçkapının köşeliklerindeki tuğla geometrik süsleme kalıntıları, kapının bir zamanlar gösterişli olduğunu gösterir.
Belgelere göre Avrupalı, Venedikli ve Rus tüccarlar hanın hemen altındaki Şehreküstü mahallesinde oturup kürk ticareti yapmışlardır. 1970'lerin sonuna kadar handa deri atölyeleri, ayakkabı imalathaneleri, ipek bükücüleri ve ipek boyacıları çalışmıştır.
1519'da taçkapı önündeki iki sıra Saraçlar Çarşısı yanmış, hanın emini tarafından onarılmıştır; bu dükkanların birkaçı bugün ayaktadır. 1624 ve 1627–28'de su tesisatı ile avludaki mescit 26.433 akçeye, 1630–31'de helalar 18.085 akçeye onarılmıştır. 1671'de su yolu, maksem ve şadırvanlar için 11.265 akçe, 1677'deki esaslı onarımda ise odaların döşemeleri, ocaklar, kurşunlar, ahır kemerleri ve taçkapının çatısı için 113.350 akçe harcanmıştır. 1980'lerde başlayan onarımda üst kat helaları kaldırılmış, batı cephesine yeni bir kapı açılmış; mescit ve şadırvan yeniden yapılmamıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “PİRİNÇ HANI” (Doğan Yavaş)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Pirinç Hanı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/pirinc-hani/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları