TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Kastamonu, 1506

Kastamonu'da Hepkebirler mahallesinde, kendi adıyla anılan meydanın ortasındaki cami, harim kapısı üzerindeki Arapça kitabeye göre 1506'da Kadı Nasrullah tarafından yaptırılmıştır. Nasrullah, Kastamonu ve İstanbul'da müderrislik, Diyarbekir, Manisa ve Belgrad'da kadılık yapmıştı. Kesme ve moloz taştan, çok kubbeli ulucami planında yapılan caminin ilk hali altı kubbeliydi. 1746'da Reisülküttab Hacı Mustafa Efendi kıble yönüne üç kubbe ekleyerek camiyi genişletti; bu sırada bir mahfil ile son cemaat yeri eklendi, ayrıca bir medrese ve bir kütüphane yaptırıldı. Bugün 23 metre kenarlı kare harimi dokuz kubbe örter.
Yıkılmaya yüz tutan cami 1875'te Kastamonu Valisi Naşid Paşa tarafından hayırseverlerden toplanan parayla onarıldı. Kuzeydeki iki kubbeli anıtsal şadırvanı 1753'te Hacı Bedii Ahmed Ağa yaptırdı. Külliyeden Münire (Bayraklı) Medresesi bugün vakıf öğrenci yurdu olarak kullanılmakta, beşgen planlı kubbeli kütüphane binası da iyi durumda bulunmaktadır. Nasrullah Camii, Kurtuluş Savaşı öncesinde Mehmed Akif Ersoy'un burada verdiği vaazlarla da tanınır.
Sade bir niş biçimindeki mihrap ahşap kaplıdır; minberin bir sanat özelliği yoktur. Sol tarafta müezzin mahfili, kuzey ve batı kenarlarında ahşap kadınlar mahfili yer alır. Kırk pencereyle aydınlanan camide XIX. yüzyılda yapılmış bitkisel motifli kalem işleri vardır; içerideki yazılar Kastamonulu hattat Ahmed Şevki Efendi'ye aittir. 30 × 7,25 m ölçüsündeki son cemaat yeri yedi birimlidir; ortada yükseltilmiş kasnaklı bir kubbe, iki yanda üçer tekne tonozla örtülüdür. Tek şerefeli, kurşun külahlı minare camiye bitişik değildir ve tamamen kesme taştandır.
On sekiz kalın payenin taşıdığı dikdörtgen şadırvan, uzun kenarlarında altı, kısa kenarlarında üçer kemerli açıklığa sahiptir ve sekizgen kasnaklı iki kubbeyle örtülüdür. İki fıskiyeli havuzu vardır; saçakta ve kubbe eteklerinde çift sıra testere dişi süsleme dolanır. Bugün kayıp olan bir kitabeden şadırvanın 1862–63'te İzbelizade Mustafa Bey tarafından onarıldığı anlaşılmaktadır.
Caminin doğusundaki Numaniye Medresesi, 1689 civarında Cecelizade İbrahim Nureddin Efendi'nin yaptırdığı, adını 1834'te burada müderris olan Hoca Numan Efendi'den alan bir yapıydı; günümüze ulaşmamıştır ve 1245 kitaplık kütüphanesi Kastamonu İl Halk Kütüphanesi'ne taşınmıştır. Caminin genişletilmesi sırasında yapılan Münire Medresesi, önü revaklı ve tonoz örtülü yirmi bir odadan oluşur. 1839'dan sonra yapılan Tevfikiye Medresesi 1952'den önce yıktırılmıştır. Hacı Mustafa Efendi'nin kütüphanesindeki 660 kitap da İl Halk Kütüphanesi'ne nakledilmiştir.
Kadı Nasrullah'ın Kastamonu'da yaptırdığı üç kemerli köprü bugün sağlamdır; ancak kemerlerinden biri zamanla yıkılmış, yerine merdivenli bir geçit yapılmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “NASRULLAH CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Enis Karakaya)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Nasrullah Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/nasrullah-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları