TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Isparta, 1429

Isparta Ulucamii olarak da bilinen cami, il merkezinde hükümet konağının yanındadır ve banisi olan, Isparta'nın ilk Osmanlı idarecisi Kutlu Bey'in adıyla anılır. İlk yapı 1429'da inşa edilmiştir; yerinde daha önce bir Selçuklu yapısı bulunduğu tahmin edilir. Bu ilk caminin toprak damla örtülü olduğu ve tuğladan iki şerefeli bir minaresi bulunduğu bilinmektedir. 1899'da ahşap direklerinin çoğunun çürüdüğü görülünce Isparta mutasarrıfı İzmitli Hüseyin Hüsnü Paşa binayı yıktırmıştır.
II. Abdülhamid'in tahta çıkışının yirmi beşinci yılı anısına halktan toplanan parayla, mimar Yanko Efendi'nin yaptığı kagir ve çok kubbeli yeni cami Aralık 1902'de ibadete açılmıştır. 1914 depreminde büyük hasar gören bu bina da yıkılmış, bugünkü cami eski temelleri üzerinde yine çok kubbeli olarak 1922'de yapılmıştır. Merkezdeki kubbe dört sütuna oturur; çevresinde oval ve küçük kubbeler yer alır. Tek şerefeli minare 1931'de yeniden yapılmış, kalem işi süslemeler ve yazıların tamamı 1990'daki restorasyondan kalmıştır.
Isparta'nın kesin olarak Osmanlı idaresine II. Murad döneminde geçtiği anlaşılır. Kutlu Bey'e ait 1429 tarihli vakfiyede kendisinden “emirü'l-ümera” diye söz edilir; Neşri onu Eğridir subaşısı olarak tanıtır ve Kosova Savaşı sırasında I. Murad'ın Anadolu'yu korumak için bıraktığı beş emirden biri olduğunu yazar. Caminin yerindeki Selçuklu yapısını Böcüzade Süleyman 1085–86'ya, Osman Turan ise 1299'a tarihler. İlk yapı hakkındaki bilgiler büyük ölçüde Böcüzade'nin 1908'deki çalışmasına dayanır.
1899'da Ayasofya'ya benzer kagir ve çok kubbeli bir cami yapılmasına karar verilmiş, halktan toplanan 500 küsur lirayla ve Hamidiye adının verilmesi için izin alınarak işe başlanmıştır. Ot taşı denen taştan sütunlar ve küfeki taşından beden duvarlarıyla iki yılda tamamlanan caminin ikinci minaresi padişahın verdiği parayla yapılmış, yapı Kutlu-Hamid diye adlandırılmıştır. 1922'deki yeniden yapımda kullanılan ağaç sütunlar ise Sütçüler'in Tota ormanlarından getirilmiştir.
Dikdörtgen planlı caminin iki sıra sivri kemerli penceresi vardır; doğu, batı ve kuzeydeki girişler palmet şeritli üçgen alınlıklarla birer taçkapı görünümü kazanmıştır. Mihrabın içi empire üslubunda yaldızlı alçı kabartmalarla süslü olup çevresindeki celi sülüs Ayetü'l-kürsi kuşağı hattat Bektaşi Mehmed Hilmi Efendi'nin eseridir; aynı ayet ana kubbeyi de çevreler. Minber kesme taştan, kadınlar mahfili ahşaptır; kubbelerin içi akantus yapraklarıyla bezenmiş, sütunlara mermer görüntüsü veren yağlı boya sürülmüştür. Binadan bağımsız minarenin sekizgen kaidesinde tuğla hatıllı bir yüzey ve devşirme bir başlık görülür; on altıgen gövdeli minarenin şerefe altı mukarnaslı, korkulukları geometrik oymalıdır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ULUCAMİ” (İbrahim Yıldırım)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Kutlu Bey Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/kutlu-bey-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları