TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Kervansaray, Büyükçekmece, XVI. yüzyıl
Mimar Sinan eseri

Kurşunlu Han diye de bilinen kervansaray, İstanbul'dan Rumeli'ye uzanan ana kervan ve ordu yolundaki menzil yerlerinden biri olarak yapılmıştır. Aynı yerde daha önce Fatih Sultan Mehmed'in yaptırdığı bir kervansaray bulunduğu bildirilir, ancak ondan iz kalmamıştır. Bugünkü yapının kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığı kesin bilinmez. Mimar Sinan'ın eserlerini sayan Tuhfetü'l-mimarin ve Tezkiretü'l-ebniye'de adı geçtiği için büyük ihtimalle Kanuni Sultan Süleyman döneminde Sinan tarafından yapılmıştır. Evliya Çelebi 1659'da burada konaklamıştır.
Kesme taş ve tuğla hatıllarla örülen yapı 41 × 18,50 metre ölçüsünde dikdörtgen bir salondur; içi ortada sıralanan on destekle ikiye ayrılır. Yan duvarlarda ocaklar ve dolap nişleri, önlerinde yatakların serildiği yüksek sekiler vardır. Adını vaktiyle kurşunla kaplı olan çatısından alır; bugün kiremit örtülüdür. II. Dünya Savaşı'nda askeri depo, sonra saman ambarı olarak kullanılan yapı 1965–66'da Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce onarılmış, ancak yeniden bakımsız kalmıştır.
Kanuni'nin son yıllarında Büyükçekmece Köprüsü'nün yapımına başlandığında köprü başında padişahın bir çatal çeşme, Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa'nın da Sinan'a minareli bir mescit yaptırdığı bilinir; kervansarayın da bu yıllarda yapıldığı düşünülebilir. Ana yol üzerinde olduğu için başkente karadan gelen bütün yolcular onu görmüştür. 1554'te elçilik heyetiyle gelen H. Dernschwam'ın burada konakladığı sanılmışsa da onun anlattığı han avlulu ve iki katlıdır; bu yüzden söz konusu han Büyükçekmece'deki olamaz. Evliya Çelebi, Melek Ahmed Paşa ile Bosna'ya giderken burada konakladığında başından tatsız bir olay geçmiştir.
Kervansarayın kuzey cephesinde yuvarlak kemerli tek bir giriş vardır; yan cepheler sağırdır. İçeriye ışık yalnız güney cephesinden girer: altta sekiz mazgal, üstte sırayla yuvarlak ve sivri kemerli sekiz pencere, üçgen alınlıkta da ortada sivri kemerli bir pencere ile iki yanında yuvarlak pencereler bulunur; bu pencerelerin hepsinde taş şebekeler vardı. Ortadaki on destek aslında ahşaptı, son onarımda kare kesitli beton payelere dönüştürülmüştür. Her iki yan duvarda on bir ocak ile aralarında on iki dolap nişi sıralanır.
Girişin iki yanında birer oda bulunduğu kalıntılardan anlaşılır; soldaki yıkılmış, sağdaki iyi durumdadır. Bunlar hancının konutu ya da ordu ileri gelenleri için yapılan paşa odaları olabilir. Yapı, ahşap çatılı menzil hanlarının bir örneğidir; benzerleri Gebze'deki Çoban Mustafa Paşa Külliyesi'nin kervansarayı, Vezirhan'daki Köprülü Kervansarayı ve Edirne'deki Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı'dır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BÜYÜKÇEKMECE KERVANSARAYI” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Büyükçekmece Kervansarayı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/buyukcekmece-kervansarayi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları