TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Köstendil Fatih Camii

Eser · Cami, Köstendil, 1530–1531

Tür
Cami
Yer
Bulgaristan
Yapım
1530–1531
Köstendil Fatih Camii
Köstendil Fatih Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Edal Anton Lefterov)
Haritayı 1530 yılında aç

Adı tartışmalı bir cami

Bulgaristan'ın Köstendil şehrinde iki caddenin birleştiği köşedeki cami, yerel halk arasında ve I. Dünya Savaşı'nda şehrin eserlerini inceleyen H. Minetti'nin kayıtlarında Fatih Camii diye anılır. Osman Nuri Peremeci ise bu adın doğru olmadığını, caminin 1530–31'de Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaptırıldığını ileri sürmüştür; kubbe kasnağında tuğladan yapılmış bu tarih bulunur. Caminin gerçek adı ve banisi bugün bilinmemektedir.

Avlusu olmayan caminin kare harimini, pencereli sekizgen bir kasnağa oturan ve çapı 11,5 metreyi biraz aşan tek kubbe örter; geçişlerde zengin mukarnaslar kullanılmıştır. Duvarlar taş ve tuğla ile karma teknikte örülmüştür. En ilgi çekici yanı, altıgen yontulmuş açık renk taşların muhtemelen tuğladan çerçeveler içine alınmasıyla arı peteğine benzer bir desen kazanan sekizgen gövdeli minaresidir; Osmanlı mimarisinde benzeri yoktur. Semavi Eyice'nin 1966'daki ziyaretinde son cemaat yerinin iki bölümü dükkan yapılmış, harim boş ve bakımsız kalmış, kubbede derin çatlaklar oluşmuştu. Sonradan restorasyon için iskele kurulduğu öğrenilmiş, ancak sonucu bilinmemektedir.

Son cemaat yeri ve kubbe

Caminin son cemaat yeri iki yandan duvarlarla kapalıdır; ortadaki daha dar üç bölüm dışarıya iki sütuna oturan üç kemerle açılır. Ortadaki bölümün tonozu da yan kubbelere geçiş de çok zengin mukarnaslarla sağlanmıştır. Harimde kareden kubbe yuvarlağına geçiş, çok aşağıdan başlayan ve içleri mukarnasla doldurulmuş pandantiflerle yapılmıştır.

Renkli duvar örgüsü

Dış duvarlarda her kaba yontulmuş taş sırasının arasına iki sıra tuğla konmuş, ayrıca her taşın arasına dikine bir çift tuğla yerleştirilmiştir; böylece renkli ve göz alıcı bir yüzey elde edilmiştir. Aynı karma teknik Köstendil'deki başka eserlerde, Sofya yakınındaki İhtiman'da ve Karlıova'daki (Karlova) camilerde de görülür.

Kaybolan iç donanım

H. Minetti'nin planında gösterilen ahşap mahfil ortadan kalkmış, onun fotoğraflarında görülen kandiller de 1966'da artık yerinde değildi. Ahşap minber sanat değeri taşımıyordu; yerde yalnız birkaç eski halı parçası kalmıştı. Bir zamanlar bütün halkı Türk ve Müslüman olan Köstendil'in değişen nüfus yapısıyla cami kendi haline bırakılmıştı. Ayverdi kasabada Fatih Camii bulunmadığını yazmış, ancak kubbe kasnağındaki kaba işçilikli tuğla tarihten hiç söz etmemiştir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “FÂTİH CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Köstendil Fatih Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/kostendil-fatih-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları