TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, İznik, 1378–1392

Caminin iç kapısındaki kitabeye göre yapımına Sultan I. Murad döneminde Çandarlı Halil Hayreddin Paşa tarafından 1378–79'da başlanmış; dış kapıdaki üç satırlık kitabeye göre inşaat paşanın ölümünden sonra, 1392'de tamamlanmıştır. Aynı kitabe yapının mimarının Hacı bin Musa olduğunu bildirir. Külliyenin günümüze ulaşmayan bir darülhadisi ve imareti vardı; güneydoğudaki harap çifte hamamın XV. yüzyılda yapılarak külliyeye katıldığı tahmin edilmektedir.
Cepheleri düzgün kesilmiş mermer bloklarla kaplı yapının önünde kubbe ve tonozlarla örtülü, üç birimli derin bir son cemaat yeri bulunur. Harim 11 m çapında bir kubbeyle örtülüdür; duvarları 3,34 m yüksekliğe kadar mermer kaplıdır ve mermer mihrabı zengin süslemelidir. Cami adını, mangan moru ve firuze renkli sırlı tuğla ve çinilerle zikzak desenli süslenen minaresinden alır. XIX. yüzyıl sonlarından itibaren bakımsız kalan ve Yunan işgali sırasında tahrip edilen cami 1956–1960'ta, minaresi 1961–1965'te esaslı biçimde onarılmıştır.
Son cemaat yerinin köşelerinde L biçimli payeler, önde iki, yanlarda birer sütun bulunur; başlıklar mukarnaslıdır. Mihrap eksenindeki orta birim, iki yarım tonoz arasında mukarnaslı geçişli yüksek sekizgen kasnağa oturan on altı dilimli bir kubbeyle örtülüdür. Aynalı tonozlu yan birimlerin tonozları dıştan kurşun kaplı bir çatı altına gizlenmiştir; bu birimlerin cepheleri rumili ve palmetli bir bordürle çevrili, geometrik kompozisyonlu ajurlu taş şebekelerle kapatılmıştır.
Harime açılan kapı, mukarnaslı başlıklara oturan sivri bir kemer altında iki renkli taş geçmeli, basık kemerli bir açıklıktır. Kemerin üstünde üç dilimli palmetten bir tepelik, lentoda kufi hatlı bir besmele vardır; kapının iki yanındaki pencerelerin alınlıkları rumi, palmet ve rozetlerle süslenmiştir.
Birkaç basamakla çıkılan dikine dikdörtgen harimin kubbesine mihrap yönünde prizmatik üçgenlerle geçilir. Kubbenin göbeğinde mavi, turuncu, kiremit kırmızısı, siyah ve beyazla yapılmış kalem işi bitkisel bir madalyon bulunur. Kuzeyde mekan, iki sütuna oturan üç birimle genişletilmiştir; ortadaki birim sekiz dilimli bir kubbeyle örtülüdür, sağdaki birimde vaktiyle ahşap bir mahfil bulunduğu izlerden anlaşılır. Duvarlardaki gri damarlı mermer levhalar simetrik yerleştirilmiş, siyah ve kırmızımsı taşlarla panolar oluşturulmuştur.
Mermer mihrabın beş kenarlı nişinde geometrik bir madalyon ve sekiz kollu yıldızlar yer alır; mukarnaslı yaşmağın üstündeki kufi kitabede “Bi'smi'l-meliki'l-aliyyi'l-ali el-müteali” yazılıdır. Ahşap minber ve vaaz kürsüsü yenidir.
Minarenin mermer kaplı kaidesi onikigendir; silindirik gövdenin alt kısmı iki renkli taşla geometrik düzenlenmiştir. Üç sıra mukarnaslı şerefede kalıp tekniğiyle yapılmış kabarık geometrik süslemeli çiniler ve küçük sarkıtlar, korkulukta firuze ve kobalt mavisi çini kaplamalar vardır. Kurşun külahla biten minareye yapının içinden bir pencereden geçilerek çıkılır. Moloz taş ve tuğladan yapılan çifte hamamın bir bölümü yola gitmiş, üst örtüleri çökmüştür; yakın zamandaki temizlik çalışması, hamamın XVII. yüzyılda işlevini yitirdiğini ve içine sonradan bir çini fırını yapıldığını ortaya koymuştur.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “YEŞİLCAMİ KÜLLİYESİ” (Ahmet Vefa Çobanoğlu)
Atıf: Padişahlar Atlası, “İznik Yeşil Cami · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/iznik-yesil-cami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları