TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Bursa, tamamlanışı 1399–1400

Bursa Ulucamii'ni ve çevresindeki külliyeyi I. Bayezid (Yıldırım) yaptırmıştır; minberdeki tarihten caminin 802 (1399–1400) yılında tamamlandığı anlaşılır. Mimarı kesin olarak bilinmemekle birlikte Ali Neccar ya da Hacı İvaz Paşa'nın eseri olduğu düşünülür. Bursa salnamelerinde mimarın Rum olduğu yolunda bir kayıt bulunsa da madde bu bilginin doğruluğunun tartışmalı olduğunu belirtir.
Külliye ilk tasarlandığında cami, medrese, hamam, bedesten, dükkânlar ve meşrutalardan oluşuyordu; sonraki dönemlerde şadırvanlar, muvakkithane, muallimhane, müezzin ve muvakkit odaları eklenmiştir. Bu eklemeler son yıllarda ortadan kalkmış, hamam da işlevini yitirmiştir; cami, bedesten ve medrese çevresindeki dükkânlar ise hâlâ asıl işlerini sürdürmektedir.
Caminin iç mekânı 55 × 69 m. boyutlarında, kareye yakın dikdörtgen planlıdır ve yirmi kubbeyle örtülüdür; 11 m. çapındaki kubbeler on iki kare payeye oturur. Kuzeydeki taçkapıdan başka doğuda ve batıda birer kapı daha vardır; cephelerde altta yirmi altı, üstte otuz iki pencere açılmıştır. Onikigen mermer havuzun üstündeki kubbe açık bırakılarak hem havalandırma hem de ışık sağlanmıştır. Payelere ve duvarlara celi sülüs ve kufi hatla yazılan yazılar Abdülfettah Efendi, Kazasker Mustafa İzzet Efendi ve Sami Efendi gibi ünlü hattatların elinden çıkmış, camiyi âdeta bir hat müzesine çevirmiştir; aralarında II. Mahmud'a ait bir levha da bulunur.
Ceviz ağacından kündekari minber el-Hac Muhammed b. Abdülaziz İbnü'd-Dakki'nin eseridir. Madde, minberin Kur'an'daki ayet sayısına karşılık gelen 6666 parçadan oluştuğunu, doğu yüzünde güneş ve gezegenlerin, batı yüzünde galaksinin tasvir edildiğini belirtir. Camide tarihi bilinen en eski yazı, müezzin mahfili merdiveninin altındaki 956 (1549) tarihli kıtadır.
İki minareden batıdakini Yıldırım Bayezid'in yaptırdığı, doğudakinin ise yarım kalıp bir süre “güdük minare” diye anıldıktan sonra I. Mehmed ya da Yavuz Sultan Selim döneminde tamamlandığı tahmin edilir. Caminin kuzeyindeki on dört kubbeli Yıldırım Bayezid bedesteni hâlâ işlevini sürdürmektedir; içinde otuz iki, çevresinde altmış sekiz dükkân bulunan bu yapı Edirne bedestenine örnek olmuştur. Batıdaki Vaiziye Medresesi, üzerinde mahkeme kurulduğu için Mahkeme Medresesi diye de bilinir; külliyenin Şengül Hamamı ise bugün Gümüşçüler Çarşısı'dır.
Cami 1494'ten 1742'ye kadar defalarca onarılmış, en kapsamlı onarımını 1855 depreminden sonra görmüş ve 907.500 kuruş harcanarak 1862'de yeniden ibadete açılmıştır. Mihraptaki süslemeleri 1862'de Bursa'ya sürgün edilen Tevfik Paşa yaptırmış, aynı yıl Sultan Abdülaziz sade bir ahşap hünkâr mahfili yaptırmıştır. Mahfilin alt bölümü eskiden beri kütüphane olarak kullanılmış, 1786'da Münzevi Abdullah Efendi burada bir kütüphane kurmuştur. Minarelerin kurşun kaplı ahşap külahları son yangından sonra taştan yapılmıştır. 2009'daki onarımda müezzin mahfili merdivenindeki natüralist üsluptaki bitkisel süslemeler yeniden ortaya çıkarılmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ULUCAMİ”, Bursa Ulucamii bölümü (Doğan Yavaş)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Bursa Ulucami · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/bursa-ulucami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları