TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Haydar Kadı Camii

Eser · Cami, Manastır, 1561–1562

Tür
Cami
Yer
Manastır, Kuzey Makedonya
Yapım
1561–1562
Haydar Kadı Camii
Haydar Kadı Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, гитардемон)
Haritayı 1561 yılında aç

Manastır'ın taş ve tuğla camisi

Manastır'ın (Bitola) en önemli camilerinden biridir. Cümle kapısı üstündeki kitabeye göre Kanuni Sultan Süleyman döneminde Kadı Haydar Efendi tarafından 1561–62'de yaptırılmıştır. Duvarları, iki sıra tuğla hatıl arasında bir sıra kesme taşla almaşık örgüyle kubbe kasnağına kadar yükselir. Üç kubbeli son cemaat yeri dört mermer sütuna oturur; ortadaki iki sütun yeşil mermerdir. 11 × 11 metre ölçüsündeki kare harimi, on iki kenarlı kasnağa oturan bir kubbe örter; geçişte tromplar kullanılmıştır. Minare yalnız bileziğine kadar ayaktadır.

Cami 1910'da Sultan Reşad'ın Manastır'ı ziyaretinden önce büyük ihtimalle onarılmıştır; iç mekandaki XIX. yüzyıl kalem işleri de bunu gösterir. Osmanlıların 1912'de şehirden çekilmesinden sonra bakımsız kalmış, kubbesinin kurşunları çalınmıştır. Bir süre mezar taşı ve lahit deposu, komünist yönetim döneminde de bir içki fabrikasının ambalaj deposu olarak kullanılmıştır. Kubbesi 1967'de onarılmış, 1972'de konser salonuna çevrilmesi girişimi engellenmiştir. Maddenin yazıldığı 1997'de yeniden ibadete açılması için hazırlık yapılıyordu.

Son cemaat yeri ve giriş

Üç bölümlü son cemaat yerinin her bölümü sekizgen sağır kasnaklı bir kubbeyle örtülüdür. İştip'teki Hüsam Paşa Camii'nde olduğu gibi ortadaki iki yeşil mermer (verde antico) sütunun başlıkları mukarnaslı, yanlardaki beyaz sütunlarınki baklavalıdır. Kordon silmelerle çerçevelenen cümle kapısının üstünde üç satırlık Arapça kitabe, alınlığın ortasında da bir şemse kabartması bulunur. Yan bölümlerin kıble duvarlarında birer mihrapçık, bunlarla kapı arasında birer pencere vardır; pencerelerin üstündeki kare panolarda, ortadaki geçmeli çokgenlerin çevresine daire biçiminde istiflenmiş, hat sanatı bakımından dikkat çekici yazılar görülür.

Harim ve sonraki yüzyıllar

Harimin sağ köşesindeki minare kaidesine içeriden geçilir; bu merdivenden bugün izi kalmayan mahfile de çıkılıyordu. Simetriğindeki sol köşede iki mazgaldan ışık alan küçük bir hücre vardır; ne amaçla yapıldığı belirlenememiştir. Harim üç sıra pencereden ışık alır; alt sıradakiler mermer çerçeveli ve tuğla boşaltma kemerlidir. Trompların yarım kubbecikleri dilimli, köşelerdeki başlangıçları mukarnaslıdır. Mahfil ve minber kaldırılmış, mukarnaslı mihrap yerinde durmaktadır. 1967'deki kubbe onarımını Makedonya'daki Tarihi Eserleri Koruma Derneği yapmış, 1972'deki konser salonu girişimini Saraybosna'daki Yugoslavya Diyanet İşleri başkanı engellemiştir. Cami 1975'ten itibaren aynı derneğin himayesine alınmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HAYDAR KADI CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Haydar Kadı Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/haydar-kadi-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları