TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Manastır, XV–XVI. yüzyıl

Manastır'daki bu caminin ne zaman yapıldığı bilinmediği gibi banisi Hamza Bey'in kimliği de aydınlatılamamıştır. Kroum Tomovski yapıyı XVIII. yüzyıla tarihlemiş, Ekrem Hakkı Ayverdi ise bu görüşe karşı çıkmıştır. Taşların dört yandan tuğlalarla çerçevelendiği duvar tekniği Anadolu ve Rumeli'de özellikle XV. yüzyıl yapılarında sık görüldüğünden caminin XVIII. yüzyıla tarihlenemeyeceği anlaşılır; mimarisi Osmanlı klasik çağına işaret eder. Avlu duvarı ve kapısı ise kitabesine göre 1856–57'de bugünkü şeklini almıştır.
Dikdörtgen planlı caminin kurşun kaplı kubbesi sekizgen bir kasnağa oturur; mihrabı dışa taşkın bir çıkıntının içindedir. Pencerelerin üstünde, sivri tahfif kemerleri yerine üç kademede yukarı doğru sivrilen sığ nişler bulunur; bu ayrıntı cami mimarisine yabancıdır. On iki cepheli kesme taş minaresi özgün görünümünü korumuştur. Asıl son cemaat yeri bilinmeyen bir tarihte yıkılmıştır. 1995'te başlayan restorasyon iki yıl sonra durmuştur; cami ibadete açık değildir.
Ekrem Hakkı Ayverdi incelediğinde cami oldukça harap, kapalı ve pencereleri taşla örülmüş durumdaydı. Şehir henüz Osmanlı yönetimindeyken Mehmed Tevfik Bey'in yayımladığı Manastır Vilayetinin Tarihçesi'nde sayılan camiler arasında Hamza Bey Camii'nin adı geçmez; bu yüzden yapının başka bir adla tanındığı düşünülür. Avlu duvarı moloz taştandır ve yarım yuvarlak kemerli bir kapısı vardır.
Ana binanın duvarlarında dört sıra tuğladan oluşan hatılların arasında tek sıra düzgün taşlar bulunur; taşların arasına dikine konmuş ikişer tuğla, her taşı dört yandan çerçeveler. Kubbenin oturduğu sekizgen kasnak sağırdır. Mihrap çıkıntısında üstte bir çift pencere, yan cephelerde altta çıkıntıda birer, harimde ikişer pencere açılmıştır. Pencerelerin üstündeki kademeli nişler mihrabı andırır; bu biçim Türk sanatında bazen hamamların ara geçitlerinde görülür. Minarenin şerefe çıkmaları mukarnaslarla sağlanmıştır. 1995'teki onarım Makedonya Cumhuriyeti İslam Birliği'nin girişimiyle başlamıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HAMZA BEY CAMİİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Hamza Bey Camii (Manastır) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/hamza-bey-camii-manastir/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları