TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Tekke, Ohri, XVII. yüzyıl

Ohri'nin İskenderbey mahallesindeki bu yapı topluluğunu Aliağazade Zeynelabidin Paşa yaptırmıştır. Kurduğu külliyenin medrese ve imareti bugün ayakta değildir; geriye cami, ona bitişik tekke, tekkeye ait türbe ve bir şadırvan kalmıştır. Tekke Camii diye bilinen yapı aslında Halvetiliğin Ramazaniyye koluna bağlı Hayatiyye tekkesidir ve kurulduğu dönemde Asitane-i Hayatiyye adıyla anılmıştır. Tekkenin kurucusu Buharalı Pir Mehmed Hayati, XVII. yüzyıl ortalarında Ohri'ye gelmiştir. Kesin yapım tarihi bilinmez; caminin duvarları ve minaresi XVII. yüzyıl sonundan kalmadır.
Kare planlı, kiremit örtülü ahşap çatılı cami XIX. yüzyılda empire üslubunda yenilenmiştir; harimi namaz dışında tekkenin semahanesi olarak kullanılır. İki katlı tekke binası camiye bitişiktir. İki bölümlü türbede Pir Mehmed Hayati ile tekkenin öteki şeyhleri yatar. Pir'den sonra burada dokuz şeyh görev yapmış, 1990'larda ölen son şeyhten sonra şeyhlik boş kalmıştır. Yapı koruma altında olsa da cemaatin yaptığı tamirler yüzünden özgünlüğünü giderek yitirmektedir.
Evkaf kuyud-ı kadime defterlerinde 1721 ve 1784 yıllarında kaydedilmiş, Zeynelabidin'e ait iki vakfiye bulunur; banisi birinde bey, ötekinde paşa diye geçer. Tekkenin kurucusu Pir Mehmed Hayati, Buhara'dan önce Edirne'ye gelip Şeyh Hasan Sezai'nin yanında kalmış, ardından Serez Halveti Tekkesi'nde Şeyh Hüseyin Şirazi'ye bağlanmış, hilafet icazeti aldıktan sonra önce Kırçova'ya, oradan Ohri'ye geçmiştir. Bölgede birçok Halveti tekkesinin kurulmasını sağlamış ve pek çok şeyhe icazet vermiştir.
Semahane-mescit içten 7,95 × 7,90 metrelik kare bir mekandır ve son cemaat yeriyle birlikte sakıflı mescitler tipinde yapılmıştır. Son cemaat yerinin önünde yuvarlak kemerli bir merdiven sahanlığı vardır; sahanlıkta abdest yerleri bulunur. Eskiden dört sıra mukarnaslı olan mihrabın üstü onarımlarda sıvanmıştır. Minberi küçük ve sadedir; kasetli ahşap tavanı da süslemesizdir. Mahfil iki ahşap direğe oturur; camide altta sekiz, üstte altı pencere vardır. Batıdaki minareye mahfilden geçilir; kaidesi kaba yontma taştır, şerefe altında çift bilezik ve dört sıra testere dişi sarkıt bulunur.
Tekkenin alt katında kışlık kahve ocağı ve misafir odası, üst katında yazlık kahve ocağı yer alır; kışlık ocak bir kapı ve bir pencereyle camiye bağlanır. İki yapı ayrı gibi görünse de temelleri birlikte atılmıştır. Türbenin kubbeli, kare planlı asıl bölümünde dört, meyilli çatılı giriş bölümünde dokuz kabir vardır; girişte kime ait olduğu bilinmeyen bir sanduka, içeride çok yıpranmış bir sancak bulunur. Türbeye bitişik şadırvan içten kubbeli, dıştan piramidal çatılıdır; içi tekke eşyasıyla doludur ve onarım beklemektedir. Avludaki hazirede Ohri sancağı kaymakamı Şerif Ahmed Bey'in (ö. 1853) mezarı da vardır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “TEKKE CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Muhammed Aruçi)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Zeynelabidin Paşa Tekkesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/zeynelabidin-pasa-tekkesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları