TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, İstanbul, 1559–1560
Mimar Sinan eseri

Boğaziçi'ne ve Marmara'ya hakim bir tepede, adını verdiği Cihangir semtinde yer alır. Adı, Kanuni Sultan Süleyman'ın Hürrem Sultan'dan doğan ve 1553'te yirmi iki yaşında ölen oğlu Şehzade Cihangir'den gelir. Mimar Sinan'a yaptırılan ilk cami 1559–60'ta tamamlanmıştır; vakfiyesine göre yanında bir sıbyan mektebi de vardı. Evliya Çelebi'ye göre kare planlı, tek kubbeli ve tek minareliydi. Cami tarihi boyunca beş yangın geçirmiş, her seferinde yenilenmiştir.
Bugünkü cami 1890'da II. Abdülhamid tarafından yeniden yaptırılmıştır. Yine kare planlı ve tek kubbelidir; üç bölümlü son cemaat yerinin iki köşesinde birer minare yükselir. Kubbenin dört köşeye oturtulması, Mimar Sinan'ın Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii'nde başlattığı tasarımın tekrarıdır; böylece duvarlarda yelpaze biçiminde yayılan çok sayıda pencere açılabilmiştir. Bugünkü yapının mimarı kesin olarak bilinmemektedir; Sarkis Balyan'a bağlanması ihtiyatla karşılanmalıdır. İçeride 1868–1890 arasında yazılmış otuz dokuz hat levhası bulunur.
Cami, Fındıklı Yokuşu'nun kuzeyindeki Pürtelaş mahallesindedir. Şehzade Cihangir, Şehzade Mehmed ile birlikte Şehzade Camii'ndeki türbeye gömülmüştür. Avlunun köşesindeki zaviye-tekkenin banisi ve ilk şeyhi, Halvetiyye tarikatının Cihangiriyye kolunun kurucusu Hasan Burhaneddin Cihangiri'dir (ö. 1663); Evliya Çelebi'nin de andığı tekke 1864–65'te yanmıştır.
Cihangir Camii, planı ve süslemesiyle ölçülü bir eserdir; içerideki kalem işleri büyük ölçüde dönemin özelliklerini korur. İç mekandaki otuz dokuz levhayı yazan hattatlar arasında Mustafa İzzet, Hafız Ahmed Sünbüli, Sami, Rakım, Hasan Rıza, Muhammed Nazif, Mehmed Tahir, Seyyid Ali ve Mısrizade Ali Rıza Üsküdari bulunur.
Caminin çevresinde 1638–39 tarihli bir çeşme, 1708 tarihli bir sarnıç ve musluklar yer alır. Hazirede 1894–95'te açtırılan ve 1900–1901'de Gazi Osman Paşa'nın bir tulumba taktırdığı kuyu, şadırvan ve bugün betondan yenilenmiş Hasan Burhaneddin Cihangiri türbesi dikkati çeker. Hazire ve türbede en eskisi 1588–89, en yenisi 1923 tarihli yirmi sekiz önemli kabir ve mezar taşı tespit edilmiştir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “CİHANGİR CAMİİ” (Ara Altun)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Cihangir Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/cihangir-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları