TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Gülbahar Hatun Camii

Eser · Cami, Trabzon, 1505–1506

Tür
Cami
Yer
Trabzon, Türkiye
Yapım
1505–1506
Gülbahar Hatun Camii
Gülbahar Hatun Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Retrieverlove)
Haritayı 1505 yılında aç

Yavuz'un annesinin külliyesi

Yavuz Sultan Selim'in annesi Gülbahar Hatun'un Trabzon'da yaptırdığı külliyenin en önemli yapısıdır; bugün yalnız cami, türbe ve yenilenmiş şadırvan ayaktadır. Caminin kitabesi yoktur, ancak türbenin kitabesine göre onun da 1505–1506 yılına doğru yapıldığı sanılmaktadır. Zaviyeli (tabhaneli) plandaki caminin 12 × 12 metrelik ana mekanını onikigen kasnaklı bir kubbe örter; köşelerde kubbeli iki zaviye, önde altı mermer sütunlu ve beş kubbeli bir son cemaat yeri vardır.

Minare bir sıra beyaz, bir sıra kırmızı kesme taşla örülmüştür. 1970'li yıllardaki restorasyonlarda caminin bütün süslemeleri yenilenmiştir. Caminin doğusundaki sekizgen, kubbeli türbenin pencere kemerleri renkli taşlarla, üstlerindeki madalyonlar zengin kabartmalarla süslüdür. Külliyenin günümüze ulaşmayan en önemli yapısı, Sultaniye Medresesi adıyla da bilinen iki katlı medresedir; 1883'te onarılan medrese, bakımsız kaldığı için 1927'den sonra ortadan kaldırılmıştır.

Girişler ve zaviyeler

Cami, bugün Atapark denilen semte yakın zamana kadar adını vermiştir. Son cemaat yeri beş kubbenin yanı sıra geniş bir saçakla örtülüdür; mukarnaslı taçkapının üstündeki orta kubbeye geçiş de mukarnaslarla sağlanmıştır. Kapının iki yanında birer mihrabiye ve ikişer pencere bulunur. Harime bu cepheden üç kapıyla girilir: taçkapı ana mekana, köşelerdeki iki kapı zaviyelere açılır. Kapıların önünde giriş yolları vardır ve orta yolun ikiye böldüğü son cemaat yerinin zemini yüksek bir seki oluşturur.

Ana mekan önde iki, yanlarda birer pencere ve kasnaktaki dört pencereyle aydınlanır. Köşelerdeki 4,50 × 5,45 metrelik iki zaviye kubbeyle örtülüdür ve yanlara açılan birer pencereden ışık alır.

Mihrap, minber ve şadırvan

Mermer mihrap taçlıdır ve rumilerle süslüdür; 1970'lerdeki restorasyonda kenarları da boyanmıştır. Küçük frizli minber yine mermerden ve gösterişsizdir. Sekiz köşeli kürsüsü caminin batı duvarına bitişik minarenin şerefesi mukarnaslıdır. Avlunun ortasındaki şadırvan mevcut kalıntılar üzerine tamamlanmıştır: demir şebekeli havuzu, giderek daralan sekiz sütuna oturan çadır biçimli yüksek bir külah örter; külah, caminin bütün örtüsü gibi kurşun kaplıdır.

Türbe ve medrese

Türbenin kurşun kaplı, hafifçe sivri kubbesi sekizgen bir kasnağa oturur; kuzey yüzü dışında bütün cephelerinde pencere vardır. Güneydoğuya açılan kapının üstünde inşa kitabesi ve rumiler içinde iki besmele bulunur. Günümüze ulaşmayan iki katlı medrese ise caminin kuzeyinde yer alıyordu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “GÜLBAHAR HATUN CAMİİ ve TÜRBESİ” (Özkan Ertuğrul)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Gülbahar Hatun Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/gulbahar-hatun-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları