TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Görice, 1495–1496

Sultan II. Bayezid'in mirahuru İlyas Bey, Arnavutluk'un güneydoğusundaki Görice'de (Korçë) büyük bir caminin yanı sıra imaret, medrese ve sıbyan mektebinden oluşan bir külliye yaptırmış, bu hayratı yaşatmak için çeşitli yerlerde köy, dükkan, hamam ve değirmenler vakfetmiştir. Halkının çoğu Hristiyan Arnavutlar olan kasabada bir İslam merkezi kurmayı amaçladığı düşünülür. Taçkapıda yapım kitabesi yoktur; yerine konan 1872 tarihli onarım kitabesine göre cami 1495–96'da yapılmış, 1572'de kurşunları yenilenmiş, 1833 ve 1868'de onarılmıştır.
11,75 m kenarlı kare planlı yapı kesme taş ve tuğladan karma teknikle örülmüştür; önünde üç kubbeli bir son cemaat yeri, harimin üstünde sekizgen kasnaklı ve kurşun kaplı bir kubbe vardır. Minaresi 1960 depreminde yıkılmış, yalnız kare kürsüsü kalmıştır. İlyas Bey'in kurşun kaplı kubbeli türbesi caminin kıble duvarı önündedir. Machiel Kiel, caminin bugünkü biçimiyle 1872 onarımında yeniden yapılmış olabileceğini ileri sürer. Külliyenin hamam, medrese ve imaretinden hiçbir iz kalmadığı bildirilmektedir.
İlyas Bey, Görice'deki külliyeden başka Piskopiye (Peshkëpi) köyünde bir cami ile imaret ve muallimhane yaptırmış, İstanbul'da da eski Studios Manastırı'nın kilisesini camiye dönüştürmüştür; vakıfları Pırmeti, İstanbul, Langa ve Yanya'daydı. Osmanlı idaresinde gelişen Görice küçük bir şehir görünümü kazanmış, XVII. yüzyıl devlet adamı Koçi Bey de buradan yetişmiştir. Cami ve yakınında kurulan Melcan Bektaşi Tekkesi kasabanın merkezi olarak kalmıştır.
XIX. yüzyıl sonlarında Görice büyük bir yangın geçirmiş ve Ahmed Eyüp Paşa tarafından yeni bir plana göre yeniden kurulmuştur; bunun camide ne iz bıraktığı bilinmez, ancak mescit biçimindeki ikinci mabet 1878'de çevresindeki mahalleyle birlikte kaldırılmıştır. Şemseddin Sami caminin bir manastır yıktırılarak yerine yapıldığını söyler; Eyice'ye göre bu iddiayı destekleyen bir kaynak ya da mimari ipucu, örneğin devşirme sütun veya başlık yoktur.
Cepheler, son cemaat yeri hizasından bir silmeyle ikiye ayrılır: altta sivri boşaltma kemerli ikişer dikdörtgen pencere, üstte sivri kemerli üçer pencere, silmenin üstünde daha küçük ikişer pencere vardır. Kubbeye geçişi sağlayan trompların üstleri öne doğru eğimlidir; sekizgen kasnağın her yüzünde yuvarlak bir pencere açılmıştır. Yaklaşık 9,50 m genişliğindeki harimi örten kubbenin tromplarının içi mukarnasla doldurulmuştur. Minarenin kalan küçük parçası gövdesinin tuğladan olduğunu gösterir. Caminin iç süslemesi, mihrabı ve minberi hakkında bilgi edinilememiştir.
Türbenin girişinde, kıble duvarına bitişik ve çok geç bir dönemde belki türbedar odası olarak yapılmış basit bir mekan bulunuyordu; Machiel Kiel bu ek mekanın 1967'den az önce yıktırıldığını ve türbede XIX. yüzyıl üslubu sezildiğini belirtir. Yine Kiel'e göre hazirede Koçi Bey'in oğlu Sefer Şah'ın mezarı, hazirenin manastır yolu kenarında da Koçi Bey'in kabri bulunur. Camiden yaklaşık 20 m güneydeki, bugün müftülük ve cami mütevellisinin büro olarak kullandığı odaların sıbyan mektebine ait olduğu söylenir; caminin yakınındaki saat kulesi 1961'de yıkılmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İMRAHOR İLYAS BEY CAMİİ ve TÜRBESİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “İmrahor İlyas Bey Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/imrahor-ilyas-bey-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları