TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Mahmud Nedim Paşa

Sadrazam, 1871–1872, 1875–1876

Mahmud Nedim Paşa
Mahmud Nedim Paşa'nın 1909'da yayımlanmış fotoğrafı. · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1871 yılında aç

Reşid Paşa'nın himayesinde

1818'de İstanbul'da doğdu; babası Bağdat Valisi Gürcü Mehmed Necib Paşa'dır. 1831'de Sadaret Mektubi Kalemi'ne girdi, Mustafa Reşid Paşa'nın dikkatini çekerek 1847'de sadaret mektupçusu oldu. Hariciye müsteşarlığından sonra 1855'te vezir rütbesiyle Sayda valisi oldu; Şam ve İzmir valiliklerinde, Ticaret nazırlığında ve yedi yıl süren Trablusgarp valiliğinde bulundu. Ali Paşa'ya muhalif Yeni Osmanlılarla ilişkisi ortaya çıkınca İstanbul'a gelip af diledi. 1868'de Bahriye nazırı oldu ve Ali Paşa ile arası bozulunca sarayla bağlarını güçlendirdi.

İlk sadaret: tasfiyeler ve Rus etkisi

Ali Paşa'nın ölümünden sonra 8 Eylül 1871'de sadrazam oldu. Padişahın ve Pertevniyal Valide Sultan'ın isteklerine uygun davrandı; Tanzimatçı devlet adamlarını görevden alıp ülkenin dört bir yanına gönderdi, valileri sık sık yer değiştirdi. Reformcuların yoğunlaştığı Şura-yı Devlet'in daire sayısını üçe indirdi, bazı vilayetleri küçültüp yenilerini kurdu. Tasarruf adına çok sayıda memuru açığa aldı ve maaşlardan kesinti yaptı; denk bütçe ilan edilirken memur maaşları aylarca ödenemedi. Bulgar Eksarhlığı beratı bu dönemde verildi. Baron Hirsch ile yapılan yeni demiryolu anlaşmasında rüşvet aldığına dair ciddi iddialar bulunduğu maddede belirtilir.

Dış siyasette Tanzimatçıların Avrupa eksenli çizgisinden ayrılıp Rus elçisi İgnatyev'in etkisine girdi; halk arasında “Nedimov” diye anılır oldu. Tepkiler artınca Abdülaziz onu 31 Temmuz 1872'de azledip yerine Midhat Paşa'yı getirdi. On bir ay kadar süren sadaretinde beş serasker ve beş maliye nazırıyla çalışması, memurların durumuyla ne kadar oynadığını gösterir.

İkinci sadaret ve mali kriz

Hersek İsyanı'nı kısa sürede çözebileceğini söylemesi üzerine 26 Ağustos 1875'te yeniden sadrazam oldu. Bütçe açığını kapatmak için borç ödemelerinin yarısının nakit, yarısının senetle yapılmasını öngören 6 Ekim 1875 kararı tahvil fiyatlarını düşürdü ve Avrupa kamuoyunu Osmanlı aleyhine çevirdi. İsyan Bosna'ya yayıldı, ardından Bulgarlar arasında da ayaklanma çıktı; Selanik olayı durumu iyice zorlaştırdı. Midhat Paşa ve Hüseyin Avni Paşa'nın da etkisiyle ayaklanan medrese öğrencilerinin gösterileri sonunda 11 Mayıs 1876'da azledildi. Bu ikinci sadarette, yine İgnatyev'in etkisiyle nahiye düzeni nüfus çoğunluğuna göre müdür atanacak biçimde değiştirildi; böylece Rumeli'deki pek çok nahiye müdürlüğü hıristiyanlara geçti. Basın üzerinde de ciddi bir baskı kuruldu.

Son yılları

II. Abdülhamid devrinde affını istedi; Said Paşa'nın ilk sadaretinde, 1879'da Dahiliye nazırı oldu ve hastalığı yüzünden 1883'te görevden ayrıldı. 14 Mayıs 1883'te öldü; türbesi Cağaloğlu'ndadır. Zeki, şair ve Babıali yazışma usullerine vakıf biriydi; maddede, onu tanıyanların kendisini vehimli, dönek, sebatsız ve rüşvetçi olarak nitelediği aktarılır. Devlet idaresi ve Tanzimat hakkındaki görüşlerini içeren Ayine-i Devlet ile otobiyografik şiiri Hasbihal birlikte basılmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD NEDİM PAŞA” (Ali Akyıldız)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Mahmud Nedim Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/mahmud-nedim-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları