TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1861–1866 (iki kez)

17 Ocak 1815'te İstanbul'da doğdu; babası şair Keçecizade İzzet Molla'dır. Önce ilmiye yolunda Arapça ve Farsça öğrendi; babasının sürgünü üzerine Mekteb-i Tıbbiyye'ye girdi ve öğretimin Fransızca yapılması sayesinde bu dili de öğrendi. Doktor yüzbaşı olarak mezun olduktan sonra Mustafa Reşid Paşa'nın teşvikiyle 1837'de Babıali tercüme kalemine geçti. Londra sefaretinde başkatiplik yaptı, özel görevle İspanya ve Portekiz'e gitti.
1849'da Macar ve Leh mültecileri yüzünden çıkan krizde fevkalade elçi olarak Petersburg'a gönderildi; çarla görüşerek meseleyi barış yoluyla çözdü. Bursa'da Cevdet Efendi (Paşa) ile birlikte Kavaid-i Osmaniyye'yi kaleme aldı. 1852'de Mısır'a gönderildiğinde vali Abbas Paşa ile anlaşarak Mısır'ın yıllık vergisini altmış bin keseden seksen bin keseye çıkarmayı başardı.
1852'de Hariciye nazırı oldu. Mukaddes yerler meselesinde Fransızlara yakın tutumu Rusya'da tepki doğurdu; Prens Mençikof'un gelişinden sonra istifa etti. Kırım Savaşı sırasında Yunanlıların sınır tecavüzünü bastırarak iyi bir kumandan olduğunu da gösterdi; sonraki yıllarda birkaç kez Hariciye nazırlığı ve Meclis-i Ali-i Tanzimat başkanlığı yaptı.
1860'ta Lübnan'da başlayıp Şam'a sıçrayan olaylar üzerine geniş yetkiyle bölgeye gönderildi. Fransız müdahalesine imkân vermemek için Şam olaylarıyla ilgili gördüğü 167 kişiyi idam ettirdi, Şam valisini de kurşuna dizdirdi; bu sertlik hem Şam'da hem İstanbul'da tepki doğurdu. Suriye hidivliği teklifini Cebelilübnan'ın ayrılmasına zemin hazırlayacağı düşüncesiyle reddetti. Madde yazarına göre bu süreç sonunda Suriye yarım asır daha Osmanlı yönetiminde kaldı.
Abdülaziz onu 22 Kasım 1861'de sadrazam yaptı. Maliyeyi düzeltmek için tedbirler aldı ve kâğıt parayı tedavülden kaldırttı; ancak bütçe dengelenemeyince 1863 başında istifa etti. Padişahın Mısır seyahatinde yanından ayrılmadı, Osmanlı tarihinde ilk kez “yaver-i ekrem” unvanını aldı ve 1 Haziran 1863'te ikinci kez sadrazam oldu. Üç yıldan fazla süren bu sadaret, Abdülaziz'in Mısır Hidivi İsmail Paşa'nın kızıyla evlenmesine karşı çıktığı notun yanlışlıkla padişaha ulaşmasıyla 1866'da sona erdi.
1867 Avrupa seyahatinde Hariciye nazırı olarak Abdülaziz'in yanındaydı. Kalp hastalığı ağırlaşınca kışı geçirmek için gittiği Nice'te 12 Şubat 1869'da öldü ve Sultanahmet'te yaptırdığı caminin yanına gömüldü. Madde yazarı Orhan F. Köprülü onu Tanzimat devrinin üç önemli şahsiyetinden biri sayar; İngiltere'ye en çok güvendiğini, ancak hiçbir tarafa bağlanmadan devletin çıkarını öne aldığını belirtir. Milliyetçi akımların devleti parçalayacağından korkmuş, bunun gayrimüslimlere eşit davranılarak önlenebileceğini savunmuştur. Vilayet teşkilatının kurulması, Galatasaray Lisesi ve Darülfünun onun hizmetleri arasında sayılır. Ona atfedilen siyasi vasiyetnamenin kimin kaleminden çıktığı ise tartışmalıdır. Kuvvetli bir nasir sayılan Fuad Paşa'nın nükteli fıkraları bugün de anlatılır. Beyazıt'ta yaptırdığı ve hiç oturmadığı konakta bugün İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi bulunmaktadır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “FUAD PAŞA, Keçecizâde” (Orhan F. Köprülü)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Keçecizade Fuad Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/kececizade-fuad-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları