TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, İstanbul, 1881–1885

Banisi II. Abdülhamid'den dolayı Hamidiye Camii diye de anılan yapı daha çok Yıldız Camii olarak bilinir. Yıldız Sarayı'na yerleşen padişah, saraydan uzaklaşmamak için cuma selamlığında kullanılacak yeni bir caminin sarayın girişindeki yüksek sete yapılmasını istedi. Temeli 20 Aralık 1881'de atılan cami 1885 Eylülü sonunda hizmete girdi. Bazı yayınlarda mimarı Sarkis Balyan diye geçse de Dolmabahçe Sarayı Arşivi'ndeki belgeye göre mimarı, Nikolaki Kalfa adıyla bilinen Nikolaidis Jelpuylo'dur. Hünkar mahfilinin sedir kafeslerini II. Abdülhamid kendi eliyle yapmıştır.
Oryantalist ve neogotik unsurların seçmeci bir anlayışla birleştiği yapıda dikdörtgen harimi, on altı pencereli yüksek kasnaklı bir kubbe örter; kubbenin içi lacivert zemin üzerine yıldızlarla bezelidir. Selatin camilerindeki çift minare burada teke inmiştir. Cami, saltanatın sonuna kadar gösterişli cuma selamlıklarına sahne oldu. 21 Temmuz 1905'teki cuma selamlığında Ermeni komitacıların düzenlediği bombalı suikastta yirmi altı kişi öldü; padişah, Şeyhülislam Cemaleddin Efendi ile beklenenden biraz uzun sohbet ettiği için kurtuldu. Avludaki saat kulesi 1890'da yapılmıştır.
II. Abdülhamid, ağabeyi V. Murad'ın yeniden tahta geçirilmesinden endişe ettiği için saraydan uzaklaşmak istemiyordu; caminin yeri bu yüzden Yıldız Sarayı'nın Koltuk Kapısı önündeki yüksek set olarak seçildi. Bina nazırlığını Başmabeyinci Osman Bey yürüttü. Nikolaki Kalfa kısa sürede hazırladığı plan ve resimlerle birlikte caminin maketini padişaha sundu. Minberin Bursa Ulucamii minberi tarzında ahşap yapılması istendi ve bunun için Bursa'ya bir fotoğrafçı gönderildi; ancak bu istek bilinmeyen bir sebeple gerçekleşmedi, minber mermerden yapıldı. Keşif kayıtlarına göre cami 16.890 liraya mal oldu.
Temeller sağlam zemine kadar kazılmış, 130 santimetre kalınlığında temel duvarları örülmüştür. Pencere söveleri ve saçaklar beyaz Triyeste taşındandır; cephe kornişleri üç sıra mukarnasla zenginleştirilmiştir. Yıldız albümlerindeki fotoğraflara göre giriş ile yan kanatların geniş camekanlı sundurmaları sonraki onarımlarda kaldırılıp düz merdivenlere dönüştürülmüştür. İnce yivli minare batı kanadının içinden yükselir. Yüksek kasnaklı kubbe mihraptan uzakta, girişe yakın konumdadır.
Kubbe göbeğinde besmele ile Necm suresinin ilk üç ayeti, kuşakta Mülk suresi yer alır; yapma kufi tarzındaki bu yazıları gazeteci Ebüzziya Tevfik yazmıştır, celi sülüs yazılar ise Abdülfettah Efendi'nindir. Kubbeyi destekleyen sekiz köşeli çift kolonlar dilimli kemerlerle birbirine bağlanır. İki katlı hünkar köşkünün altın varak süslemeli üst katı padişaha ayrılmıştı.
Avlunun kuzeybatı köşesindeki üç katlı saat kulesi, cami gibi oryantalist ve neogotik üslupların bir karmasıdır. Köşeleri kırık kare planlı kulenin katları mukarnaslı kornişlerle ayrılır ve kule sivri dilimli bir kubbeyle örtülüdür. Saat, saraya dönük kuzey cephesindeki pencereye konmuştur; dört yandaki celi talik kitabeler Mehmed Nazif Bey'e aittir. Avluda üzerinde 1842, 1876 ve 1900 tarihli levhalar bulunan bir font çeşme vardır. 1905 suikastında ölenlerin yanı sıra elli sekiz kişi de yaralanmıştı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “YILDIZ CAMİİ” (Selman Can)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Yıldız Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/yildiz-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları