TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Turgut Reis Camii

Eser · Cami, Trablusgarp, 1551

Tür
Cami
Yer
Trablusgarp, Libya
Yapım
1551
Turgut Reis Camii
Turgut Reis Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Abdul-Jawad Elhusuni (عبدالجواد الحسوني))
Haritayı 1551 yılında aç

Denizcinin Trablusgarp'taki külliyesi

Cami, 1551'de Trablusgarp'ı Malta şövalyelerinden alan ve 1556–1565 arasında burada beylerbeyi olarak görev yapan ünlü denizci Turgut Reis tarafından yaptırılmıştır. Şövalyelerin yaptırdığı bir şapelin üzerine kurulan caminin kitabesine göre bina 1551'de inşa edilmiş, 1604'te Ali Bey tarafından yeniden ihya edilmiştir. Cami, türbe ve hamamdan oluşan külliyeye sonradan iki türbe eklenmiştir. 1565'te Malta kuşatmasında şehit düşen Turgut Reis'in naaşı Trablusgarp'a getirilerek buraya defnedilmiştir. Plan bakımından tabhaneli Osmanlı camilerini andıran yapı, bölgenin çini mozaik ve ahşap işçiliğinin güzel örneklerini barındırır.

II. Dünya Savaşı'nda İngiliz savaş gemilerinin attığı bombalar harim ile minareye zarar verdi. Savaştan sonra Trablusgarp Vakıflar İdaresi'nin betonarme direklerle yaptığı eklemeler binanın eski görünümünü bozdu; geniş bir orta avlu eklendi, minare eskisinden kısa tamamlandı. Camide 1960'ta Türkiye Vakıflar Umum Müdürlüğü bir onarım yaptırdı, 2009'da Turgut Reis Türbesi restore edildi. Kaleiçi'nde limana hakim konumdaki külliyenin XVI. yüzyıldan kalma hamamı şehrin ilk hamamıdır ve bugün de hizmet vermektedir.

Turgut Reis ve Trablusgarp

Turgut Reis Trablusgarp'ı 15 Ağustos 1551'de fethetti. Şehrin kuzeyine hakim bir tepede önce bir kale yaptırdı; 1510'da tahrip edilen büyük caminin kalıntıları üzerine de Turgut Reis Sarayı diye anılan kendi sarayını inşa ettirdi. 23 Haziran 1565'te Malta kuşatmasında Saint Elmo Kalesi'ne yapılan bir saldırıda şehit düştü. Kaleiçi semtinde Seydi Turgut caddesi kenarında, Türk Çarşısı ile Babülbahr arasında yer alan cami ve türbeler limana hakimdir.

Caminin bugünkü yapısı

Savaştan sonra yapılan betonarme orta kısımda, on iki yuvarlak betonarme sütuna oturan kemerler yirmi kubbe taşır. Binanın eski kısımlarında ise Roma kalıntılarından getirilmiş kompozit ve Toskan başlıklı sütunlar ile ayaklar, basit tromplarla geçilen on iki elips biçimli kubbeyi taşır. Yan sokağa bakan asıl giriş tamamen yeniden yapılmış, Mağrip üslubunda söveli ve at nalı kemerli bir kapıya dönüştürülmüştür. Ahşap maksure müezzin mahfili ve kürsü işlevi görür; cepheler sonradan kufi yazılı çini plakalarla süslenmiştir.

Avluya giriş kapısının yanındaki minare kare kaide üzerinde silindir gövdelidir; altmış üç basamakla çıkılan minarenin kısa peteğinin üstünde yeşil renkli ahşap, basık bir külah vardır. Son cemaat yerindeki kapının üstünde iki kitabe bulunur: 1604 tarihli Türkçe onarım kitabesi İstanbul yapılarındaki tarihleriyle tanınan Hatif mahlaslı şairindir; 1946–47 tarihli Arapça kitabe ise mütevelli Mahmud Bey'in yaptırdığı onarımı kaydeder.

Türbeler ve hamam

Caminin kıble duvarına bitişik Turgut Reis Türbesi kare planlı ve kubbelidir; içinde on kabir vardır ve cami ile türbe arasındaki pencere dua ve hacet penceresi işlevi görür. Doğusundaki Mehmed Paşa Türbesi'nde on beş mezar bulunur; avlu kapısındaki kitabe ve paşanın kabri 1647 tarihlidir. Kuzey duvarına bitişik tek kubbeli Ahmed Paşa Türbesi'nde dört kabir vardır; yanında kubbeli bir Sakal-ı Şerif Odası yer alır. Es-Sur Vakfı'na ait klasik üsluptaki hamamın sıcaklığında beş halvet hücresi bulunur; soğukluktaki havuzun fıskiyesindeki çiçek süslemeleri Lale Devri üslubunu andırır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “TURGUT REİS KÜLLİYESİ” (İbrahim Yıldırım)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Turgut Reis Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/turgut-reis-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları