TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Timurtaş Paşa Külliyesi

Eser · Külliye, Kütahya, 1389–1402

Tür
Külliye
Yer
Kütahya, Türkiye
Yapım
1389–1402
Timurtaş Paşa Külliyesi
Timurtaş Paşa Külliyesi · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Omerserez)
Haritayı 1389 yılında aç

Kavaflar Çarşısı'ndaki Takvacılar Camii

Kütahya'da Kavaflar Çarşısı içindeki külliye, Takkacılar ya da Takvacılar Camii-Külliyesi diye de anılır. İnşa kitabesi yoktur; vakıf kayıtlarına göre Sarı Timurtaş Paşa burada bir mescit, medrese ve imaret kurmuştur. Külliyenin, paşanın Kütahya ve çevresini korumakla görevli olduğu 1389–1402 yılları arasında yaptırıldığı kabul edilir. 1534'te vakfın gelirleri kırk yedi dükkan, iki kervansaray ve dört bahçeden sağlanıyordu.

Cami 1761–65'te Anadolu Valisi Silahdar Mehmed Paşa, 1834'te Salih Efendi, 1836–37'de Dilaver Paşa tarafından onarılmış; bu onarım ve eklerle özgün mimarisini büyük ölçüde yitirmiştir. Mihrap önünde yüksek kasnaklı bir kubbe yükselir; tek şerefeli taş minare 1765 onarımından kalmadır, iki katlı ahşap son cemaat yeri ise yapıya sonradan eklenmiştir. Mihraptaki Kütahya çinileri, ünlü çini ustası Mehmed Emin Efendi'nin imzasını taşır. Avlu duvarları günümüze ulaşmamıştır; caminin bir Bizans yapısından çevrildiği görüşünün ise sağlam dayanağı yoktur.

Düzensiz bir plan

Cami ile medresenin vaktiyle geniş bir avlu içinde bulunduğu anlaşılır; bugün yalnız kuzeybatıdaki tonozlu dar avlu geçidi sağlamdır ve kapısı iki renkli taştan basık kemerlidir. Caminin özgün kısmı düzgün bir plan göstermez: mihrap önünde dört kalın paye ile kıble duvarına dayanan kemerlere oturan, prizmatik Türk üçgenleriyle geçilen yüksek kasnaklı bir kubbe yükselir ve iki yanında asimetrik bir düzen vardır. Öteki kısımda basık tonoz ve alçak kubbelerle örtülü penceresiz mekanlar, tonozların ortasındaki baca biçimli deliklerden ışık alır. İki katlı ahşap son cemaat yerinin alt katında sekiz dikdörtgen, kadınlar mahfiline ait üst katında beş geniş kemerli pencere bulunur.

Mihrap çinileri

Mihrap nişinin üst kısmında beyaz zemin üzerine barok etkili asma kandiller ve sütunlara sarılmış püsküllü perdeler, alt kısmında şemseler ve çok kollu şamdanlar işlenmiştir. Kütahya üretimi çinilerde mavi, firuze, yeşil, kırmızı, sarı, siyah ve mor kullanılmıştır. Mihrap tabanındaki iki satırlık kitabe, ustanın adını 25 Eylül 1318 / 1 Receb 1325 tarihleriyle birlikte verir. Mihrap çerçevesi ve tacındaki çiniler ile minberin çinileri ise 1941'de Azim Çini Fabrikası'nda üretilmiş başarılı İznik taklitleridir. Mihrap önü kubbesindeki kalem işleri ve ahşap işçiliği günümüze ulaşmamıştır; 1671'de Kütahya'ya gelen Evliya Çelebi caminin süslü mahfilini ve ağaç şebekeli sütunlarını övmüştür.

Çözülemeyen sorular

Kapının batısında, üstü sundurmalı ve abdest muslukları ile helaların bulunduğu saka-hane denen bölümde 1913'e kadar Darülhadis Medresesi adıyla anılan bir medrese bulunduğu söylenir, ancak mimarisine dair bilgi yoktur. Mevcut izlerle yapının restitüsyonunu sağlıklı biçimde yapmak mümkün değildir: caminin enlemesine gelişen erken dönem tipinde mi, yoksa yan kanatları harime katılmış bir yapı mı olduğu tartışmalıdır. Topluluk, birkaç yapıdan oluşan bir külliyeden çok, mescit ve medrese işlevlerini barındıran bir imaret olarak da değerlendirilir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “TİMURTAŞ PAŞA KÜLLİYESİ” (Ebru Karakaya)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Timurtaş Paşa Külliyesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/timurtas-pasa-kulliyesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları