TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Sultan Ahmed Camii ve Külliyesi

Eser · Cami ve külliye, 1609–1620

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1609–1620
Sultan Ahmed Camii ve Külliyesi
Sultan Ahmed Camii, avlusundan akşam alacakaranlığında görünüş. · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Benh LIEU SONG)
Haritayı 1609 yılında aç

Yaptıran, mimarı ve yapım yılları

Külliyeyi Sultan I. Ahmed, dönemin başmimarı Sedefkar Mehmed Ağa'ya yaptırdı. İnşaat 1609'da başladı ve külliyenin bütün birimlerinin bitmesi 1620'ye kadar sürdü. Caminin kendisi 1616'da ibadete açıldı, döşeme ve donanımıyla birlikte 1617'de tamamlandı. Padişahın türbesine ise onun ölümünden sonra başlandı; yapıyı 1619'da II. Osman bitirdi.

Külliye; cami, hünkâr kasrı, sıbyan mektebi, medrese, darülkurra, türbe, arasta, hamam, darüşşifa, imaret, han, sebiller, çeşmeler ve dükkânlar gibi çok sayıda birimden oluşuyordu. Binalar simetrik bir plana göre dizilmedi; arazinin eğimi, arsanın durumu ve Atmeydanı'ndaki anıtlar gözetilerek yerleştirildi. Bu yüzden ilk bakışta dağınık görünseler de işlevleri bakımından birbirini tamamlayan bir bütün oluştururlar.

Altı minareli cami

Cami, klasik Osmanlı mimarisinin revaklı avlulu düzenini sürdüren merkezî planlı bir yapıdır ve 64 × 72 metrelik, kareye yakın bir alanı kaplar. İçten 22,40 metre çapındaki ana kubbe, 5 metre çapında dört büyük filayağına oturur ve dört yönde yarım kubbelerle genişletilir. Mimar Sinan'ın Şehzade Camii'nde ikişer eksedrayla uyguladığı bu şema, burada üçer eksedrayla en geniş biçimine ulaşmıştır. Altı minare o güne kadar denenmemiş bir düzenlemeydi: dördü harimin, ikisi avlunun köşelerinde yükselir ve hepsi birlikte on altı şerefe taşır.

İç mekânın en çok dikkat çeken yanı çinileridir. İznik ve Kütahya atölyelerinden gelen 21.000'den fazla çini, elliyi aşkın farklı desenle duvarları kaplar. Avluda yirmi altı sütunun taşıdığı revaklar otuz kubbeli birimden oluşur. Padişahın namazdan önce ve sonra dinlendiği hünkâr kasrı, Osmanlı mimarisinde ilk kez bu camide görülür; sonraki selatin camilerinde gelenek hâline gelmiş, eski camilere de eklenmiştir.

Onarımlar, yangınlar ve eklemeler

Caminin özgün kalem işleri 1883'te sıvanarak kapatılmış, yerine ayrıntısı bozulmuş ve devrine uymayan renklerde süslemeler yapılmıştı. 1976'da başlayan çalışmalarda bunların bir kısmı örnek olarak bırakıldı, geri kalanı kazınarak tespit edilen özgün desen ve renkler yeniden uygulandı. Kuzeydeki iki minaredeki kabarık girland süslemeleri 1894 depreminden sonra yapılmıştır.

1912 yangını hünkâr kasrını, sıbyan mektebini ve arastayı harap etti. Arasta, 1982–1985 yıllarında Vakıflar İdaresi tarafından onarılarak turistik bir çarşıya dönüştürüldü. Caminin kıble yönündeki avluya 1802–1803 tarihinde, III. Selim tuğralı kapısıyla birlikte, yangınlarda kullanılmak üzere bir su havuzu eklendi.

Bugünkü durumu

Külliyenin mahzenleri, kahvehanesi, evleri, tabhaneleri, hanı, hamamı dışındaki darüşşifa bölümü, bazı dükkânları ve üç sebili günümüze ulaşmadı. Hünkâr kasrı bugün Vakıflar Halı ve Kilim Müzesi olarak kullanılıyor; caminin altındaki tonozlu mekân da bu müzenin düz dokuma yaygılar bölümüne ayrılmış. Madde yazıldığında medrese Osmanlı Arşivi'nin, darülkurra ise Türbeler Müze Müdürlüğü'nün deposu olarak hizmet veriyordu. Bir zamanlar 200 kadar dükkânın bulunduğu arastada bugün seksen kadar dükkân var.

Türbede otuz altı sanduka bulunur. Burada I. Ahmed'in yanında hanımı Mahpeyker Kösem Sultan, II. Osman ve IV. Murad ile hanedandan başka kişiler yatmaktadır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SULTAN AHMED CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Ahmet Vefa Çobanoğlu)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Sultan Ahmed Camii ve Külliyesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sultan-ahmed-camii-ve-kulliyesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları