TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı

Eser · Kervansaray, Edirne, 1609–1610

Tür
Han ve kervansaray
Yer
Edirne, Türkiye
Yapım
1609–1610
Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı
Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Sadrettin)
Haritayı 1609 yılında aç

Sedefkar Mehmed Ağa'nın Edirne kervansarayı

Kitabesine göre 1609–10'da I. Ahmed'in emriyle Başdefterdar Ekmekçizade Ahmed Paşa tarafından yaptırılmıştır. Semte adını veren Ayşekadın Camii'nin karşısında ve aynı adlı bir hanın yerinde bulunduğu için Ayşekadın Hanı olarak da anılır. Mimarı Mimarbaşı Sedefkar Mehmed Ağa'dır; Edirneli mimar Hacı Şaban da ona yardım etmiştir. Kesme taş, tuğla ve ahşapla inşa edilen yapı, çift meyilli ahşap çatılı iki büyük kapalı mekan ile bunların önündeki avluyu çevreleyen yirmi iki dükkandan oluşur.

Kışın kervancıların ve hayvanlarının gecelediği büyük mekanlarda toplam kırk ocak nişi vardır; dış cephelerdeki ajurlu mermer şebekeli pencereler zengin geometrik desenleriyle dikkat çeker. Yerleşim düzeniyle Osmanlı kervansarayları içinde farklı bir tip oluşturan yapı, Büyükçekmece'deki Kanuni Sultan Süleyman kervansarayına benzer ve Vezirhan'daki kervansaraya öncülük etmiştir. Pek çok onarım geçirip kervansaray işlevini yitiren bina bir süre süvari kışlası olarak kullanılmış, maddenin yazıldığı dönemde ise PTT'ye garaj olarak hizmet veriyordu.

Giriş ve iç avlu

Kuzeydoğu cephesindeki dükkan dizileri arasına yerleştirilen giriş, kare planlı ve kubbeli bir mekan olarak düzenlenmiştir; bugün yıkık olan tuğla kubbeye geçişin pandantiflerle sağlandığı anlaşılır ve bu mekana iki yanda birer küçük beşik tonozlu hücre açılır. Avluya geçilen basık kemerli kapının üzerinde dokuz beyitten oluşan beş satırlık mermer kitabe bulunur. Avlunun sağındaki dikdörtgen mekan ile mahiyeti tam anlaşılamayan kalıntıların sosyal amaçlı birimler olduğu düşünülmektedir.

Girişin tam karşısında, iki büyük taş payenin taşıdığı üç sivri kemerli açıklıkla büyük avluya bağlanan kare planlı bir iç avlu yer alır. Bunun üzerindeki sekizgen kasnak bugün açıktır; herhalde sivri bir kubbe veya külahla örtülüydü. Payelerin arasına sonradan bir yalak konmuş, moloz taş döşeme zamanla dolarak 50 cm kadar yükselmiştir. Güneybatı duvarında örülerek kapatılmış bir açıklığın yerinde tuvaletlerin bulunduğu kuvvetle muhtemeldir.

Ahır mekanları ve dükkanlar

İç avlunun iki yanındaki büyük mekanların ortasında, ahşap çatının ana taşıyıcısı olan 80 × 80 cm ölçülerinde dörder paye, yan duvarlardan 2,60 m içeride ise toplam on altı ağaç direk vardır. Geç dönemde direklerin arasına taş yemlikler konmuştur. Eskiden kurşun kaplı olan çatı bugün biraz alçaltılarak kiremitle örtülmüştür; dış cephelerde altta iki sıra mazgal, üstte üç sıra pencere dizilidir.

Avluyu çevreleyen yirmi iki dükkandan girişe göre sağdaki dokuzu kapalı mekanlara paralel, soldakiler ise bir kavis çizecek biçimde sıralandığından cephede simetri sağlanamamıştır. Son yıllarda onarılan dükkanlar beşik tonozludur; yalnız soldaki dördüncü dükkanı sekizgen kasnaklı bir kubbe örter ve her dükkanda nişlerle bir ocak bulunur. Yapı, Silivri'deki Piri Mehmed Paşa Kervansarayı'na ve Bulgaristan'daki XVII. yüzyıl başına tarihlenen Harmanlı Kervansarayı'na da büyük benzerlik gösterir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “EKMEKÇİZÂDE AHMED PAŞA KERVANSARAYI” (Ahmet Vefa Çobanoğlu)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/ekmekcizade-ahmed-pasa-kervansarayi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları