TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Külliye, İstanbul, 1550–1557
Mimar Sinan eseri

Kanuni Sultan Süleyman'ın isteğiyle ve onun adına yapılan külliye, Haliç'e bakan tepelerden birinde, Eski Saray arazisinin bir bölümüne kurulmuştur. Temel atma töreninin 13 Haziran 1550'de sultanın huzurunda yapıldığı kabul edilebilir; ilk taşı Şeyhülislam Ebüssuud Efendi mihrap duvarının yükseleceği yere koymuştur. Cami, temelden yedi yıl sonra, 15 Ekim 1557'de bir cuma günü açılmıştır; Sinan, padişahın “Bu bina eylediğin beytullahı yine sen açmak evlâdır” diyerek anahtarı kendisine verdiğini anlatır. Mimar bu camiyi “kalfalık eserim” diye tanımlamıştır.
Yaklaşık altmış dönümlük arazide, cami ortada olmak üzere yapılar “U” düzeninde sıralanır: farklı derecelerde eğitim veren medreseler, darülhadis, tıp medresesi ve darüşşifa, darülkurra, sıbyan mektebi, imaret ve tabhane, han, hamam ve sıra dükkânlar. Evliya Çelebi külliyenin “bin kubbe” ile örtülü olduğunu ve burada 3000 kişinin hizmet verdiğini yazar. Madde, Süleymaniye'nin yalnız büyük bir cami değil, toplum hayatının pek çok alanını kuşatan ve İstanbul ile bütünleşen küçük bir şehir planlaması olduğunu vurgular. Konumuyla Galata kıyılarından, hatta Üsküdar'dan bakanlar için şehrin silüetini tamamlayan külliyede Sinan, maddeye göre topografyayı en verimli biçimde kullanan bir şehir planlamacısı olduğunu göstermiştir.
69 × 62,3 m. ölçülerindeki caminin 27,40 m. çapındaki ana kubbesi dört büyük ayağa oturur ve mihrap ile avlu yönünde aynı çapta iki yarım kubbeyle desteklenir; kubbenin yerden yüksekliği 50 m.'yi biraz geçer. Ana kubbe açılıştan birkaç ay önce, 16 Ağustos 1557'de kapatılmıştır. Kubbe çeperine yerleştirilen altmış dört küp sesi eşit dağıtırken yükü de hafifletir; yüzlerce kandilin isi “is odası” denen bir bölümde toplanır. Avlunun köşelerinde dört minare yükselir. Madde, Süleymaniye'nin Ayasofya'nın kopyası olduğu yolundaki kanaatin modası geçmiş olduğunu, Osmanlı mimarisinin bu noktaya fetihten önceki kendi denemeleriyle ulaştığını belirtir.
Kanuni 1566'da Sigetvar seferinde ölünce Mimar Sinan hazireye revaklı sekizgen bir türbe yapmıştır; 1558'de ölen Hürrem Sultan'ın türbesi de Sinan'ın eseridir. Bu türbeleri kuşatan geniş bahçe, XVIII. yüzyıl sonuna doğru yoğun bir gömü alanına dönüşmüştür. Külliyenin bir köşesinde, sebilin arkasında Sinan'ın kendi türbesi bulunur; madde, baninin ve eşinin türbelerinin yanında mimarın türbesini de içine alan böyle bir uygulamanın benzerinin olmadığını belirtir. Ana kubbenin iç yüzü XIX. yüzyıl restorasyonları sonucunda Avrupa üslubunda süslemeler taşır. Darüşşifa Osmanlı devrinin sonlarında bir süre Matbaa-i Askeriyye olarak kullanılmış, Evvel ve Sani medreseleri ise bugün Süleymaniye Kütüphanesi olarak hizmet vermektedir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SÜLEYMANİYE CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Selçuk Mülayim)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Süleymaniye Külliyesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/suleymaniye-kulliyesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları