TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Türbe, Budin, 1543–1548

Budin'in fethinden kısa süre sonra, 1543–1548 yıllarında Budin Beylerbeyi Yahya Paşazade Mehmed Paşa tarafından Horozkapısı dışında, Gülbababayırı denilen bağlık bir yerde yaptırılmıştır. Türbe, bir Bektaşi tekkesi ve çevresindeki büyük Müslüman mezarlığıyla bir bütün oluşturuyordu; 1566 tarihli bir kayda göre tekke altmış dervişi barındıracak büyüklükteydi. Evliya Çelebi, Merzifon'dan gelen Gülbaba'nın çiçekli bir bahçede, kurşun kaplı bir kubbe altında yattığını yazar.
Kesme taştan sekizgen planlı türbe, klasik Osmanlı türbe üslubundadır. Budin 1686'da elden çıktıktan sonra, 1690'da tekke binalarının bir kısmı üzerinde bir manastır kurulmuş, türbe Cizvit rahiplerince kiliseye çevrilerek bir cephesine oval pencere, kubbesine fener eklenmiştir. XIX. yüzyılda kilise olmaktan çıkarılan yapı 1867'den sonra bir İslam türbesi olarak korunmuş, 1885'te mimar Lajos Grill tarafından onarılmış ve Türk-Macar yakınlaşmasının simgesi sayılmıştır. 1960'tan sonra çevresine sonradan yapılan galeri yıktırılmış, Türk hükümeti de 1973'te iç döşemesini tamamlatmıştır. Avrupa içlerindeki Osmanlı hakimiyetinden günümüze ulaşan az sayıdaki mimari hatıradan biridir.
Evliya Çelebi, tekkenin dervişlerinin gazaya gittiğini, meydanlarında şamdan, kandil, buhurdan ve gülabdanlar bulunduğunu, ziyaretçilerin mermer kapı ve duvarlara beyitler yazdığını anlatır ve tekkeyi Gazi Mihaloğulları'nın hayratı olarak gösterir; Gülbaba'nın sandukası yeşil çuhayla örtülü, başında Bektaşi tacı vardır. Tekkenin zengin vakıfları arasında Tuna üzerinde iki değirmen, Felheviz ve Szent Mihály kiliselerine ait evlerle bir manastır, János Hamamı'nın dört evi, tarlalar ve Solymár nahiyesinin tamamı bulunuyordu.
Tekkeyi 1551'de Georg Wernher, 1666'da Peter Lambeck, 1669–1671 arasında Edward Brown ziyaret etmiştir; Brown şeyhin kendilerine kavun ve meyve ikram ettiğini yazar. Giovanni Paolo Zenarolla, Budin'deki üç tekkeden Hıdır Baba'da on beş, Miftah Baba'da yirmi, Gülbaba'da altmış derviş bulunduğunu ve misafirlerin burada saygıyla ağırlandığını bildirir.
1867'de Sultan Abdülaziz'in Budapeşte'ye uğraması beklenince belediye türbeyi aceleyle düzenletmiş, yanına padişah için bir çadır kurdurmuştur. Padişah gelmeyince belediye başkanı türbenin tabanından aldırdığı toprağı gümüş bir kap içinde, Tuna'daki gemisinde padişaha sunmuştur. XIX. yüzyılda türbenin çevresine mimar Johann Wagner Rönesans üslubunda bir galeri yaptırmış; bu sırada türbenin kubbeden temele kadar çatlak olduğu, temelinin yok denecek kadar az olduğu ve içinde herhangi bir kabre rastlanmadığı görülmüştür.
1911–1918 yıllarında Budapeşte başşehbenderi olan Müftüoğlu Ahmed Hikmet türbenin içini İstanbul'dan getirilen seccadelerle döşetmiştir. Macarlar Gülbaba'yı konu alan bir oyun sahnelemiş ve bir film çekmişlerdir. II. Dünya Savaşı'ndan sonra türbenin yıktırıldığı söylentisi çıkmış, ancak yalnız içindeki eşyaların yok edildiği anlaşılmıştır. Türbenin yanına minareli bir cami yapılması projesi gerçekleşmemiştir.
Türbe kiliseye çevrildiğinde iki penceresi örülmüş, kubbeye eklenen fener ise kubbe delinmediği için içeriyi aydınlatmamıştır. Son onarımlarda fener kaldırılmış, yerine Türk sanatındaki biçimine uymayan bir alem konmuştur. Kilise döneminde sökülen kapı kemeri sonradan aslına uygun biçimde yeniden yapılmıştır. Rumbeyoğlu Fahreddin'in sözünü ettiği, şair Kemal'e ait Gülbaba methiyesi levhası ise kaybolmuştur.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “GÜLBABA TEKKESİ ve TÜRBESİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Gülbaba Türbesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/gulbaba-turbesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları