TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Kahire, 1837–1839

Fatımi Kahire'sinin ana caddesi olan Muiz li-Dinillah caddesindeki bu küçük külliye, bir cami ile bir sebilküttabdan (sebil ve mektep) oluşur ve Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın emirlerinden Silahdar Süleyman Ağa tarafından yaptırılmıştır. Taçkapı üzerindeki Osmanlıca kitabeye göre cami 1837–1839 yılları arasında inşa edildi; sebilküttab ise dönemin şairlerinden Zihnizade'nin on satırlık Türkçe kitabesine göre 1837'de tamamlandı. Kral Faruk zamanında (1936–1952) iç mekanda, avlu kemerlerinde ve kubbelerde onarımlar yapıldı.
Kesme taştan, alt katında dükkanlar bulunan caminin yaklaşık kare harimi, mermer sütunlara oturan kemer dizileriyle mihraba paralel üç nefe ayrılır. Cami, Amr b. As Camii'nden beri Mısır'da sevilen bu plan şemasının Osmanlı dönemindeki anıtsal örneklerinden biridir. On iki mermer sütunlu ve on beş küçük kubbeli revaklarla çevrili avlusuyla, başşehir tarzı plan taşımayan Osmanlı devri Kahire camileri içinde kubbeli revaklı avlusu olan tek yapıdır. Mermer cepheli, rokoko süslemeli sebilküttab bugün Eğitim Bakanlığı'nın deposu olarak kullanılmaktadır.
Düzgün kesme taştan fevkani tarzda yapılan caminin caddeye bakan iki katlı cephesinin alt katında L biçimli bir dehlize açılan taçkapı ile dükkanlar, üst katında demir parmaklıklı beş pencere bulunur; cephe ahşap bir saçakla biter. 15,02 × 14,34 m ölçüsündeki harimin zemini mermerle kaplı, tavanı koyu sarı bitkisel kuşaklarla süslü ahşaptır. Yuvarlak kemerli mermer mihrap rokoko tarzında iri yaprak biçimli bir taçla bezelidir. Ahşap minber sade yapısı ve alemli küçük kubbeli giriş köşküyle dikkat çeker. Duvar içindeki merdivenlerle müezzin mahfiline ve silindir gövdeli, tek şerefeli, kurşun külahlı minareye çıkılır.
15,30 × 15,45 m ölçüsündeki avlunun ortası, ortasında kare bir havalandırma bulunan ahşap bir tavanla örtülüdür; her revak gözünde oval bir pencere vardır. Avlusu nedeniyle cami, Kahire'deki Süleyman Paşa, Safiye Sultan ve Mehmed Ali Paşa camileriyle paralellik gösterir. Avlunun güneybatısındaki kapıdan on altı basamaklı bir merdivenle abdest yerlerine ve tuvaletlere inilir.
Sebilküttab, altta sarnıç, üstte sebil ve ona bitişik mektepten oluşur. Mermerle kaplı cephenin güney ucunda iki musluklu bir çeşme, yanında yarım yuvarlak taşan sebil yer alır; akant başlıklı sütunlara oturan dört açıklığı, üzerinde 'Akar Maşallah' yazılı bronz parmaklıklarla kapatılmıştır. İçeride köşelerdeki odalar mektebe, güney köşedeki oda sebile aittir. Kesme taştan sarnıç, kalın kare ayakların taşıdığı on iki kubbeyle örtülü on iki bölümden oluşur ve bugün depo olarak kullanılır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SİLÂHDAR SÜLEYMAN AĞA CAMİİ ve SEBİLKÜTTÂBI” (Ahmet Ali Bayhan)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Silahdar Süleyman Ağa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/silahdar-suleyman-aga-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları