TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Şemsi Paşa Camii

Eser · Cami, İstanbul, 1580

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1580

Mimar Sinan eseri

Şemsi Paşa Camii
Şemsi Paşa Camii · Görsel: Wikimedia Commons (FAL, A.Savin)
Haritayı 1580 yılında aç

Üsküdar sahilinde Sinan'ın küçük külliyesi

Üsküdar sahilinde, kendi adıyla anılan semtte cami, medrese (darülhadis) ve türbeden oluşan küçük bir külliyenin camisidir. Eski Şam beylerbeyi Vezir Şemsi Ahmed Paşa için 1580'de Mimar Sinan tarafından yapıldı; şair Ulvi'nin yazdığı kitabenin son beyti bu tarihi verir. Halkın Kuşkonmaz Camii dediği yapı 8 × 8 metre boyutlarında, kare planlı, tek kubbeli ve tamamen kesme taştandır; kuzey ve batısını on ince sütunlu bir son cemaat revakı çevreler. Külliye yapılırken 1580'de ölen paşanın türbesi caminin deniz yönündeki cephesine bitişiktir ve harimden bronz bir şebekeyle ayrılır.

1894 depreminde ağır hasar gören külliye ertesi yıl onarıldı. Cumhuriyet dönemine harap ulaştı: minaresi kaideye kadar yıkılmış, kubbeleri çatlamış, medresesi hayvan barınağı olmuştu. Mustafa Kemal Atatürk'ün emriyle 1940–1943'te Vakıflar Müdürlüğü tarafından onarıldı; 2007-2008'deki son onarımda denize doğru tehlikeli biçimde eğilen minare aslına uygun olarak tamir edildi. L biçimli medrese 1953'ten beri halk kütüphanesi olarak kullanılmaktadır.

Avlu, kubbe ve süsleme

Külliye, demir şebekeli pencereleri olan kesme taş bir çevre duvarının içindedir; biri doğuda, diğeri kuzeyde deniz yönünde bulunan basık kemerli iki kapıdan avluya girilir. Cami avlunun ortasında yer alır; batı köşesinde, şerefe altı stalaktitli, tek şerefeli zarif minaresi yükselir. Kırmızı ve beyaz taşlarla örülmüş kapı kemerinin üstünde dört mısralık sülüs kitabe bulunur.

Caminin 8,20 m çapındaki kubbesi kalın duvarlara oturan, köşeleri stalaktitli tromplu yüksek bir kasnak üzerindedir. Kasnakta iki sıra pencere vardır; üst sıradakiler alçı şebekeli ve revzenlidir. Mermer mihrabın yaşmağı mukarnaslıdır; ahşap minber ve vaaz kürsüsü yenidir. Kubbe içi ve kasnak rumi ve palmet gibi klasik motiflerle çok renkli kalem işiyle bezenmiştir; kubbedeki celi sülüs yazılar İsmail Hakkı Altunbezer'in elinden çıkmıştır.

Türbe ve medrese

4,5 × 4 m boyutlarındaki türbe aynalı tonozla örtülüdür; kemerli kapısı kuzeybatı cephesindedir, diğer cephelerde iki kat halinde üç sıra pencere bulunur. Kapı üzerindeki dört mısralık sülüs kitabe tarih taşımaz; içindeki sanduka 1984'te yapılmıştır. Caminin doğusundaki küçük hazirede çoğu XVIII. yüzyıla ait mezarlar vardır.

İç avluyu batı ve güneyden sınırlayan L biçimli medresede, batı kanadının ortasındaki 7 × 7 m boyutlarında yüksek kasnaklı kubbeli dershaneye kubbeli on iki hücre eşlik eder. Önünde baklava başlıklı on sekiz sütunun taşıdığı sivri kemerli bir revak uzanır. Cami ve türbeden farklı olarak medresede kesme taşın yanında tuğla da kullanılmıştır. Medrese bir dönem tekke olarak hizmet vermiş, Balkan savaşları sırasında ve 1914'te göçmenleri barındırmıştır. Külliyenin batısında III. Murad için yapılmış Şemsi Paşa Sarayı (Şerefabad) bulunuyordu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ŞEMSİ PAŞA KÜLLİYESİ” (Ebru Karakaya)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Şemsi Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/semsi-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları