TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Şehzade Camii ve Külliyesi

Eser · Külliye, İstanbul, 1543–1548

Tür
Külliye
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1543–1548

Mimar Sinan eseri

Şehzade Camii ve Külliyesi
Şehzade Camii, batıdan, Zeyrek tarafından görünüş. · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, R Prazeres)
Haritayı 1543 yılında aç

Şehzade Mehmed'in anısına

Kanuni Sultan Süleyman, Manisa sancağında görevliyken 950 (1543) yılında ölen oğlu Şehzade Mehmed adına bu külliyeyi yaptırmıştır. Mimar Sinan'ın tasarladığı ilk selatin külliyesidir ve Beyazıt'tan Edirnekapı'ya giden cadde üzerinde, bu yapıdan ötürü Şehzadebaşı denen yerdedir. İnşaata Haziran 1543'te başlanmış, önce şehzadenin türbesi bitirilmiş, temeli 23 Mayıs 1544'te atılan cami Ağustos 1548'de ibadete açılmıştır. Bu sürede medrese, imaret, sıbyan mektebi ve tabhaneli kervansaray da yapılmıştır. Cami ve hazire Vezneciler caddesine, öbür yapılar arkadaki dış avlu duvarına yerleştirilerek iki eksenli bir düzen kurulmuştur. Külliye, Eski Odalar denen yeniçeri kışlasından ayrılan araziye kurulmuş, bazı malzemesi Forum Tauri'den getirilmiştir.

Sinan'ın ilk büyük camisi

Sinan, mimarbaşı olarak yaptığı bu ilk selatin camiinde eş büyüklükteki harim ve avluyu mutlak bir geometriye dayanan simetrik bir planda birleştirmiştir. Merkezî kubbe dört yarım kubbeyle desteklenir ve dört büyük ayak üzerindeki kemerlere oturur. Kendine özgü piramidal örtü düzeninin ilk örneğini burada veren Sinan, payandaları revaklı galerilerin içine gizlemiş, böylece duvarlara çok sayıda pencere açabilmiştir. Madde, Edirne Selimiye Camii'nde mükemmelliğe ulaşan kubbe mimarisinin ilk nüvelerinin burada görüldüğünü belirtir; cephelerdeki hareketli kabartma süslemeleri ise Sinan'ın “çıraklık dönemi” denemeleri olarak değerlendirir. Son restorasyonda ortaya çıkarılan, yapıldığı döneme özgü malakari ve kalem işi süslemeler ile ahşap işçiliği, klasik Osmanlı süsleme sanatının nadide örnekleri arasındadır.

Medrese, kervansaray ve imaret

İnşa kitabesine göre 953 (1546) yılında tamamlanan yirmi hücreli medrese, tasarım ve süslemede camiyle uyumludur; uzun süre kız yurdu olarak kullanılmış, son restorasyondan sonra lokanta olarak kiraya verilmiştir. Fenerli kubbeli bir holü çevreleyen iki tabhane ile sekiz kubbeli bir ahırdan oluşan kervansaray bugün boş ve bakımsızdır. Uzun süre İstanbul Üniversitesi Matbaası'na ev sahipliği yapan imaret de bakımsız durumdadır; sıbyan mektebini ise Siyasal Vakfı kullanmaktadır.

Türbeler ve onarımlar

Hazirede altı türbe bulunur: iç mekânı tamamen çinilerle kaplı Şehzade Mehmed Türbesi'nin yanında 962 (1555) yılında yapılan Rüstem Paşa Türbesi, Bosnalı Damad İbrahim Paşa Türbesi ve III. Mehmed'in isyana teşebbüs edebileceği şüphesiyle idam ettirdiği Şehzade Mahmud'un türbesi bunlar arasındadır. Hazire duvarlarında Safiye Hanım Sultan ve Gevherhan Sultan için yaptırılan sebiller, Saraçhane Kapısı dışında da Ayşe Sultan'ın 1603'te Bosnalı İbrahim Paşa için yaptırdığı çeşme bulunur. 1613 ve 1633 yangınlarında zarar gören külliye IV. Murad'ın emriyle onarılmış, 1718 ve 1782 yangınlarında minare külahlarına kadar bütün ahşap kısımları yanmıştır. 1916 ve 1953'teki kısmi onarımların ardından külliye 1994–1999 yılları arasında kapsamlı bir restorasyon geçirmiştir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ŞEHZADE KÜLLİYESİ” (İsmail Orman)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Şehzade Camii ve Külliyesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sehzade-camii-ve-kulliyesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları