TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Nusretiye Camii

Eser · Cami, İstanbul, 1823–1826

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1823–1826
Nusretiye Camii
Nusretiye Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Maurice Flesier)
Haritayı 1823 yılında aç

Zafer adını taşıyan cami

Tophane'de, Galata surlarının dışında yer alan cami, 24 Şubat 1823 yangınında yanan Top Arabacıları Kışlası ve camisinin yerine II. Mahmud tarafından yaptırıldı. İnşaat Haziran 1823'te başladı ve 8 Nisan 1826'da bitti. Mimarı Balyan ailesinden Krikor Amira Kalfa'dır. Kitabesinde Cami-i Nusret diye anılan yapıya bu ad, II. Mahmud'un Yeniçeri Ocağı'nı kaldırması dolayısıyla verildi; halk arasında Tophane Camii olarak da bilinir. Diğer selatin camilerinden farklı olarak vakıf binalarıyla değil, Tophane-i Amire ve Tophane Kışlası gibi askeri yapılarla bir bütün oluşturuyordu.

Yüksek bir platform üzerindeki cami, dört büyük kemere oturan kubbeyle örtülü bir harime ve iki yanında padişah için hünkar kasırları bulunan son cemaat yerine sahiptir. Süslemesinde Avrupa'nın barok ve empire üslupları karışık biçimde uygulanmış, Türk geleneği yalnız Mustafa Rakım gibi hattatların yazılarında sürdürülmüştür. Mahyanın denizden görünmesi için minareler 1826'da alt şerefeye kadar yıktırılıp yükseltilince cami çok ince ve uzun minarelere kavuştu. Abdülaziz döneminde yüksek avlu duvarı yıktırılarak yerine demir parmaklıklı alçak bir duvar yapıldı.

Kitabe ve avlunun değişimi

Hadikatü'l-cevami'nin Satı Efendi tarafından tamamlanan metnine göre cami için pek çok tarih söylenmiş, ancak padişahın beğendiği İzzet Efendi'nin tarihi Yesarizade'nin hattıyla yazılmıştır. 1855'e doğru çekilen fotoğraflar, caminin başlangıçta pencereli yüksek bir avlu duvarıyla çevrili olduğunu ve avluya büyük kapılardan geçildiğini gösterir. 1956'da Abdülaziz döneminde yapılan alçak duvar da kaldırılmış; dökme demir parmaklıklar yapının özgün parmaklıkları sanılarak sökülmüş ve Sultan Mahmud Türbesi'nin yan duvarına takılmıştır.

Harim ve mihrap

Dışarıdan bir dizi alemle çevrelenen kubbeye pandantiflerle geçilir; köşelerde armut biçimli ağırlık kuleleri vardır. Harim, çapraz tonozlu birimlerle kuzeye doğru genişletilmiş, iki yan cephede çapraz tonozlu galeriler yapılmıştır. Nuruosmaniye Camii'nde olduğu gibi mihrap, kıble tarafında dışa taşan ve yarım kubbeyle örtülü beş kenarlı bir çıkıntının içindedir. Harim, kubbe eteğindekilerle birlikte beş sıra pencereyle aydınlanır. Mihrap, minber ve vaaz kürsüsü mermerdir; kalem işleri 1990'lı yıllarda yenilenmiştir. Yazılar Mustafa Rakım'ın yanı sıra Mehmed Haşim ve Recai Şakir efendilerin eseridir. Son cemaat yerine kuzeyde iki yönden kıvrımlı merdivenlerle çıkılır; burası kare kesitli sütunlara oturan yuvarlak kemerli ve üç kubbelidir.

Şadırvan, sebil ve çeşme

Normal genişlikte bir avluya yer olmadığından şadırvan caminin sol yanına konmuştur. Geniş saçağının altında manzara resimleri bulunduğu, külahının tepesinde de başka hiçbir şadırvanda olmayan güneş ışınları biçiminde bir alem yer aldığı eski fotoğraflardan anlaşılır; bu alem bugün yerinde yoktur. Barok üslupta kıvrımlı bir mimariye sahip sebil ile muvakkithane, aslında caddenin karşısında kışla kapısının yanındaydı ve sonradan bugünkü yerlerine taşındı. II. Abdülhamid'in 1901'de caminin önüne İtalyan mimar Raimondo d'Aronco'ya yaptırdığı çeşme ise 1956'da sökülerek Maçka'da İstanbul Teknik Üniversitesi binasının karşısına kuruldu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “NUSRETİYE CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Nusretiye Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/nusretiye-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları