TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Beyazıt Kulesi

Eser · Kule, İstanbul, 1828

Tür
Kale ve kışla
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1828
Beyazıt Kulesi
Beyazıt Kulesi · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Diego Delso)
Haritayı 1828 yılında aç

Şehri yangına karşı gözetleyen kule

İstanbul'da yangınları gözetlemek için 1749 Küçükpazar yangınından sonra Ağakapısı'nda ahşap bir kule yapılmış, 1774'te yanan bu kule yine ahşap olarak yenilenmişti. 1826'da Yeniçeri Ocağı kaldırılırken yıktırılan kulenin yerine Bab-ı Seraskeri'nin (bugün İstanbul Üniversitesi) talimhane avlusunda yeni bir ahşap kule yapıldı; 21 Haziran 1826'da tamamlanan bu kule de kundaklanarak yakıldı. Bunun üzerine 1828'de bugünkü kagir kule inşa edildi; mimarı Senekerim Balyan'dır. Kaidesindeki kitabede II. Mahmud'un tuğrası ve Keçecizade İzzet Molla'nın tarih manzumesi bulunur.

Batı üslubundaki kule, üst yarısı kesilmiş piramit biçimli bir kaide üzerinde yükselir. 1849'da sivri külahlı ahşap çatısı kaldırılarak yerine üç kagir kat eklendi; 1889'da tepesine bir bayrak gönderi konuldu. Yüksekliği 85 metre olan kulenin gözetleme (nöbet) katı 50. metrededir; ana duvarları taş, merdiveni ahşaptır. Kule bugün de İstanbul Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü tarafından yangın gözetleme kulesi olarak kullanılmaktadır.

Yangın gözetleme geleneği

İstanbul'u yangınlara karşı korumak için ilk olarak 1720'de Damad İbrahim Paşa tarafından Tulumbacı Ocağı kurulmuştu. 1749 Küçükpazar yangını Ağakapısı Sarayı'nı da yakınca saray yeniden yapılırken yanına bir yangın kulesi eklendi. Burada şehri gece gündüz gözetleyen acemi oğlanlarına “köşklü” adı verilirdi. 1774'te Cibali yangını sırasında yanan kule yeniden ahşap olarak yapıldı. 1826'da kule yıktırıldıktan iki gün sonra çıkan bir yangın, yeni bir kuleye ihtiyaç olduğunu göstermişti. Bugünkü kulenin kaidesinin doğu yüzündeki talik kitabeyi hattat Yesarizade Mustafa İzzet Efendi yazmıştır.

Kulenin bölümleri

1849'da eklenen üç kagir katın her biri dört yuvarlak pencereli birer odadan oluşur ve kenarları demir parmaklıklıdır. Kule aşağıdan yukarıya nöbet, işaret, sepet ve sancak katı denilen bölümlerden meydana gelir. Kesik piramit biçimli kaidenin üzerindeki abaktan sonra soğan biçimli bir pabuç gelir; dikine yivlerle bölünen yuvarlak gövdenin altında ve üstünde sarmallar vardır. Gövdeden ters soğan biçimli bir bölümle teras biçimindeki gözetleme katına geçilir; bunun üzerinde süslemeli, sekizgen planlı asıl gözetleme bölümü yer alır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BEYAZIT YANGIN KULESİ” (Özkan Ertuğrul)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Beyazıt Kulesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/beyazit-kulesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları