TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Manastır, 1506

Dört satırlık kitabesine göre cami II. Bayezid devrinde, 1506'da yaptırılmıştır. Kurucusu, İsa Fakih'in oğlu ve önce Manastır, sonra Selanik kadısı olan İshak Çelebi'dir; külliyenin vakfiyesi 1508 tarihlidir. İshak Çelebi külliyeye Manastır, Selanik, Filibe ve Tatarpazarı'nda birçok dükkan, ev, değirmen ve arsa bağışlamıştır. Cami, mektep, medrese, zaviye, imaret ve tabhaneden oluşan külliyeden bugün yalnız cami ayaktadır.
Taş ve tuğladan yapılan cami dıştan yaklaşık 18 × 18 m. ölçüsünde kare planlıdır; harimini 14,50 m. çapında bir kubbe örter. Kubbeye geçiş, istiridye kabuğu biçiminde dilimli ve mukarnaslı tromplarla sağlanmıştır. Kavsarası mukarnaslı mermer mihrap ile yan yüzleri şebekeli mermer minber dikkat çeker. Yaklaşık 45 m. yüksekliğindeki kesme taş minare Rumeli'deki benzerlerine göre oldukça yüksektir. Kapalı son cemaat yeri ile ahşap mahfil geç döneme aittir. Cami 1890, 1910, 1947 ve 1959 yıllarında onarım görmüştür.
On iki kenarlı kubbe kasnağının her yüzünde birer sivri kemerli pencere açılmıştır; içeride tromp kemerlerinin üstünde, konsollara oturan demir korkuluklu bir galeri dolaşır. Cephelerde üç sıra pencere vardır: alt sıradakiler dikdörtgen, üst sıralardakiler sivri kemerlidir. Binayı çepeçevre saran bir silme cepheleri ikiye böler; dışarıda trompların üstünde köşeler üçgen biçiminde kesilerek kasnağa geçilir. Cümle kapısının sağında duvar içindeki döner merdiven ahşap mahfile çıkar. Mihrap, sivri kemer ve dikdörtgen silmeyle çerçevelenmiştir; mermer minberin güzel işçiliği son onarımlarda sürülen boyalarla bozulmuştur. Kasnaktaki kalem işleri çok geç tarihlidir. Klasik dönem usulüne göre caminin önünde revakla dışarı açılan bir son cemaat yeri bulunmalıydı; giriş cephesindeki bir çift küçük mihrap bunun beş kubbeli olduğunu düşündürür. Bu revak bilinmeyen bir sebeple yıkılmıştır. Minarenin şerefe çıkması üç sıra mukarnaslıdır.
Vakfiyeye göre medrese on hücreliydi ve kurucusu buraya 275 cilt kitapla üç mushaf bağışlamıştı; müderrisin maaşı 20, öğrencilerin bursu 10 dirhemdi. Medresenin külliyenin güneybatısındaki bir binada olduğu sanılır. I. Dünya Savaşı'ndan sonra müftülük ve kütüphane olarak kullanılan bu bina 1945'ten sonra yıktırılmıştır; gerçekten söz konusu medrese olup olmadığı belirlenememiştir. XIX. yüzyılın ikinci yarısında onarılan medresede I. Dünya Savaşı'ndan sonra da derslere devam edildiği bildirilir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İSHAKIYE CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “İshakiye Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/ishakiye-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları