TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Külliye, Bursa, 1425–1426

Bursa'da bulunduğu semte adını veren külliyeyi II. Murad yaptırmıştır. Cami, medrese, hamam, imaret, çeşme ve sultanın türbesinden oluşan topluluk, haziresine pek çok şehzade ve saray mensubu gömüldükçe yeni türbelerle büyümüştür. Cümle kapısının üzerindeki Arapça kitabeye göre caminin inşaatı 828 Recebinde (Mayıs 1425) başlamış, 830 Muharreminde (Kasım 1426) sona ermiştir.
Cami beş gözlü son cemaat yeri, arka arkaya iki büyük kubbeli harimi ve iki yanındaki kubbeli tabhaneleriyle erken Osmanlı planındadır. Duvarları üç sıra tuğla ve bir sıra moloz taşla örülmüş; son cemaat yerinin cephesi on beş farklı geometrik tuğla örgüsü ve firuze sırlı tuğlalarla hareketlendirilmiştir. İçerideki zümrüt yeşili altıgen çinilerin ve bordürlerin Yeşilcami'de de kullanılmış olması, maddeye göre aynı Tebrizli usta grubunun burada da çalıştığını gösterir. Kündekari tekniğindeki ahşap kapı kanatları yapım dönemindendir.
Caminin batısındaki medrese on altı hücresi, sekizgen şadırvanlı revaklı avlusu ve yazlık dershane eyvanıyla tipik bir erken dönem medresesidir. Kurşunları dökülmüş ve harap haldeyken 1951'de restore edilen bina verem savaş dispanseri olarak kullanılmaktadır. Medresenin batı köşesindeki tuğla çeşme özgündür, ama kitabe yeri boştur ve suyu akmaz. Külliyenin en batısındaki hamam, 10 m. çapında kubbeli soğukluğu, iki eyvanlı sıcaklığı ve iki halvetiyle sade bir yapıdır; caminin kuzeydoğusundaki imaret ise 13 × 40 m. ölçüsünde, moloz taştan ve kiremit örtülüdür.
855 (1451) yılında yapılan II. Murad Türbesi, sultanın vasiyeti gereği üzerine yağmur yağsın diye ortası açık bırakılmış, hafızlar Kur'an okusun diye etrafı galeriyle çevrilmiştir; sultan doğrudan toprağa gömülmüştür. İçinde süsleme bulunmayan türbenin kalem işli ahşap saçağı dikkat çeker. Doğusundaki Sultan Alaeddin Türbesi'nde II. Murad'ın üç oğlu ile bir kızı yatar. Hazirede Şehzade Ahmed, Cem Sultan, Şehzade Mustafa, Şehzade Mahmud, Gülşah Hatun ve Fatih'in annesi Hüma Hatun gibi hanedan mensuplarının türbeleri bulunur. Kanuni Sultan Süleyman'ın 960 (1553) yılında Konya Ereğlisi'nde boğdurulan oğlu Mustafa'nın naaşı, II. Selim'in 981 (1573) yılında yaptırdığı İznik çinili türbeye nakledilmiştir.
1855 depreminde cami hafifçe zedelenmiş, minaresi yarılmış, türbe kubbesi ayrılmış, medresenin dershanesi ve duvarları da zarar görmüş; külliye bu yüzden büyük bir onarım geçirmiştir. Bugünkü alçı mihrap depremden sonra rokoko üslubunda yapılmış, yanan minberin yerine 1315 (1897–98) tarihli sade bir ahşap minber konmuştur. İki minareden doğudaki eskidir; batıdaki yenidir ve kaidesinde Nisan 1904 tarihi bulunur. 1986'ya kadar dökümhane olarak kullanılan hamam onarılıp aslına döndürülmüş, uzun yıllar depo olarak kalan imaret Aralık 1996'da restore edilerek “darüzziyafe” olarak hizmete açılmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURÂDİYE KÜLLİYESİ” [Bursa] (Doğan Yavaş)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Muradiye Külliyesi (Bursa) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/muradiye-kulliyesi-bursa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları