TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Malkoç Bey Camii

Eser · Cami, Şikloş, XVI. yüzyıl

Tür
Cami
Yer
Macaristan
Malkoç Bey Camii
Malkoç Bey Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, User:Pasztilla aka Attila Terbócs)

Şikloş'tan kalan tek cami

Macaristan'da Peçuy'un yaklaşık 30 km güneyindeki Şikloş'ta Osmanlı döneminden on dört cami ve mescit tespit edilmiş, ancak bunlardan yalnız bu yapı yakın tarihte ortaya çıkarılabilmiştir. Caminin aynı adı taşıyan kişilerden hangi Malkoç Bey tarafından yaptırıldığı açık değildir; Macar araştırmacı Győző Gerő, 1565'te ölen Klis sancakbeyi Malkoç Bey'i önerir. Evliya Çelebi onu koruluk içinde, kurşun örtülü ve yüksek minareli bir cami olarak anar. Moloz taş ve tuğladan yapılmış kare planlı yapının 9,80 metre çapındaki kubbesine köşe tromplarıyla geçilir.

Türkler çekildikten sonra cami eve dönüştürülerek yaklaşık üç yüzyıl öyle kullanıldı; 1901'de kubbesi ve bazı duvarları yıkıldı. 1980'e doğru başlayan çalışmalarla eklemeler kaldırıldı, pencereler ve mukarnaslı mihrap ortaya çıkarıldı; yapı 1992'de esaslı biçimde onarıldı, ancak minaresi yeniden yapılmadı. 1994'te Bosna savaşı sırasında Bosnalı mülteciler camiyi ibadete açtı.

Hangi Malkoç Bey?

Dönemde aynı adı taşıyan birkaç kişi vardır: Edirne'de bugün izi kalmayan bir Malkoç Bey Camii bulunuyordu; Fatih döneminden Malkoçoğlu Bali Bey'in yanı sıra Banaluka'da 1565–66'da ölen bir başka Malkoç Bey'in türbesi vardır. Peçuylu İbrahim de 1595–96'daki bir olay dolayısıyla Segedin sancakbeyi Kara Ali Bey'in kardeşi gazi Malkoç Bey'den söz eder; caminin onun tarafından yaptırılmış olması da mümkündür. Evliya Çelebi, Kanije'yi kurtarma seferinde uğradığı Şikloş'un dış varoşunda, beşi Müslümanlara ve ikisi Hristiyanlara ait mahallelerde yedi cami ve mescit bulunduğunu yazar.

Ev olarak geçen yüzyıllar

XIX. yüzyılda yayımlanan bir gravür, caminin konuta çevrildiğindeki görünüşünü gösterir: yalnız alt kat pencereleri açıktır; dış cephelere bitiştirilen iki merdiven, tromp hizasında yapılmış muhtemelen ahşap bir kata çıkar, kubbe kasnağı da kat olarak kullanılır. Kubbenin üstü piramit biçiminde ahşap bir çatıyla örtülmüş, yapıya iki baca eklenmiştir. Cami, Türkler çekildikten sonra bölgeye hakim olan kumandan Gabriele de Vecchi'nin İslami eserlere yönelik yıkımından bu sayede kurtulmuştur.

Ortaya çıkan mimari

Dış duvarlarda bulunan özgün sıva kalıntıları, cephelerin kesme taş ve derzleri taklit edecek biçimde sıvandığını gösterir. Dıştan yaklaşık 12 metre olan yapının her cephesinde altta ikişer büyük pencere, üstte daha küçük pencereler ve kubbe kasnağında pencereler vardır; pencereler taş söveli ve tuğla sivri kemerlidir. Giriş cephesindeki sağ pencerenin içinden, duvar kalınlığına oyulmuş bir merdiven yalnız temeli kalan minareye çıkıyordu. Ekrem Hakkı Ayverdi 1976'daki incelemesine dayanarak girişte, dört sütuna dayanan kemerli ve kubbeli üç bölümlü bir son cemaat yeri bulunduğunu tahmin etmiştir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MALKOÇ BEY CAMİİ” (Semavi Eyice)

Atıf: Padişahlar Atlası, “Malkoç Bey Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/malkoc-bey-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları