TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Hüsameddin Paşa Camii

Eser · Cami, İştip, XV–XVI. yüzyıl

Tür
Cami
Yer
Kuzey Makedonya
Hüsameddin Paşa Camii
Hüsameddin Paşa Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, This illustration was made by Rašo . An email to Rašo would be appreciated too.)

İştip'te erken dönem bir cami

Hüsam Paşa Camii olarak da anılan yapının ne zaman yapıldığı kesin olarak bilinmiyor. Vakıf defterinde Tekye-i Bala mahallesinde gösterilen cami, Evliya Çelebi'nin 1661–62'de saydığı İştip camileri arasında da geçer. Beş köşeli mihrap çıkıntısının İstanbul'daki Fatih dönemi yapılarına benzemesi ve duvarlardaki taş işçiliği, caminin XV-XVI. yüzyıllarda yapıldığı görüşünü destekler.

Dıştan yaklaşık 12 × 12 metre ölçülerindeki kare planlı cami, özenle işlenmiş kesme taştan yapılmıştır. Önünde dört sütuna dayanan üç bölümlü bir son cemaat yeri vardır; ortadaki kemer iki renkli taşla daha gösterişli örülmüştür. Harimi, sekiz köşeli, pencereli ve oldukça yüksek bir kasnak üzerindeki kubbe örter. Minarenin yalnız kürsüsü ile pabuç kısmı ayaktadır. Ekrem Hakkı Ayverdi'nin harap ve kapalı bulduğu yapı, 1998'de Ortodoks kilisesi olarak kullanılıyordu.

Son cemaat yeri

Kıble tarafına göre kot farkı bulunduğundan son cemaat yeri yüksekte kalmıştır; buraya tam ortadan, iki yanlı yedişer basamaklı bir merdivenle çıkılır. Dört sütundan ortadaki ikisi renkli porfirden ve mukarnas başlıklı, köşelerdekiler ise beyaz mermerden ve daha sade baklavalı başlıklıdır. Caminin giriş kapısı da çift renkli taşlardan bir sivri kemer içinde açılmıştır.

Beş köşeli mihrap çıkıntısı

Kıble tarafında kare gövdeden dışarı taşan, apsisi andıran beş köşeli bir mihrap çıkıntısı vardır. Benzerleri İstanbul'da Fatih dönemi yapılarında görülür: Çinili Köşk'ün arka cephesi, Davud Paşa Camii ve 1918 yangınında yok olan Fatih Külliyesi Darüşşifası. Edirne'deki XV. yüzyıl yapısı Beylerbeyi Camii'nin mihrabı da beş köşeli bir çıkıntı içindedir. Çıkıntıda altta sivri hafifletme kemerli dikdörtgen pencereler, üstte daha küçük sivri kemerli pencereler bulunur; yarım kubbesi beş köşeli, pencereli bir kasnağa oturur.

Rumeli'deki Osmanlı yapılarında sık görüldüğü gibi kubbe kasnağı hayli yüksektir; geniş profilli silmeler duvar, kasnak ve kubbe ayrımını güçlü biçimde vurgular. Ayverdi ziyaretinde pencerelerin çoğunun moloz taşla doldurulduğunu görmüştür. Minarenin çok cepheli kürsüsündeki silmeler İstanbul'daki Koca Mustafa Paşa Camii minaresini hatırlatır.

Yanındaki türbe

Minarenin az ötesinde, içinde tek bir lahit bulunan, kiremit kaplı çatıyla örtülü sekiz köşeli bir türbe vardır. Meydin Baba adlı bir veliye ait olduğu söylenir; Evliya Çelebi burada Şeyh Muhyiddin Rumi'nin yattığını bildirdiğinden Meydin adının Muhyiddin'den geldiği düşünülebilir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HÜSÂMEDDİN PAŞA CAMİİ” (Semavi Eyice)

Atıf: Padişahlar Atlası, “Hüsameddin Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/husameddin-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları