TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Kara Ahmed Paşa Camii

Eser · Cami, İstanbul, 1555

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1555

Mimar Sinan eseri

Kara Ahmed Paşa Camii
Kara Ahmed Paşa Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, R Prazeres)
Haritayı 1555 yılında aç

Yarım kalan sadrazam camisi

Topkapı'nın iç tarafındaki cami, Kanuni Sultan Süleyman devrinde sadrazamlığa yükselen Kara Ahmed Paşa'nın yaptırmaya başladığı ve medrese, sıbyan mektebi, çeşme ve türbeden oluşan külliyenin merkezidir; mimarı Sinan'dır. Vakfiyesi 1555 tarihlidir. Paşanın aynı yıl saray entrikaları sonucunda idam edilmesiyle inşaat bir süre durdu. Hadikatü'l-cevami, yapıma Rüstem Paşa'nın emriyle 1565'te yeniden başlanıp yedi yılda bitirildiğini yazar; ancak Rüstem Paşa 1561'de öldüğü için bu tarih kuşkuludur. Paşanın altı köşeli türbesi 1558–59 tarihlidir.

Caminin iç avlusu, onu üç yönden kuşatan medresenin de avlusudur. Dikdörtgen harimde sütunlara oturan altıgen orta bölümün kubbesi dört yarım kubbeyle desteklenir. Dantel gibi oyulmuş mermer minber, son cemaat yerindeki ve pencere alınlıklarındaki İznik çinileri, mahfillerin altındaki renkli ve yaldızlı ahşap tavanlar yapının seçkin süslemeleridir. Cami 1696'da onarıldı; 1894 depreminde zarar gören kubbesi hemen tamir edildi.

Vakfiye ve yapım süreci

Kara Ahmed Paşa, Hürrem Sultan, kızı Mihrimah Sultan ve Rüstem Paşa'nın entrikaları sonucunda 29 Eylül 1555'te idam edildi. 21 Temmuz 1555 tarihli vakfiye, devletin çeşitli yerlerindeki vakıf gelirlerini cami, sıbyan mektebi, on altı odalı ve dershaneli bir medrese, on altı odalı bir zaviye ve müştemilatıyla bir aşhane-imarete ayırır. Bugün külliye yalnız cami, medrese, türbe ve sıbyan mektebinden oluştuğuna göre zaviye ile imaret ya hiç yapılmamış ya da zamanla yıkılmıştır. Hadikatü'l-cevami, inşaata paşanın kethüdası Hüsrev Bey'in nezaretinde devam edildiğini kaydeder. Cümle kapısı üstündeki Tevfik imzalı celi hatlı ayetin altındaki 1896–97 tarihi, 1894 depreminden sonraki onarımı gösterir.

Konum, plan ve türbe

Cami, şehrin kara tarafındaki başlıca girişlerinden birinin hemen içinde, bir yanı meyilli yüksek bir arazide yapılmıştır. İç avlunun medreseyle paylaşıldığı bu düzen, Kadırga'daki Sokullu Mehmed Paşa ve Edirnekapı'daki Mihrimah Sultan camilerinde de görülür. E. Egli, Sinan'ın aslında Beşiktaş Sinan Paşa Camii'ne benzer bir yapı tasarladığını, paşanın ölümü üzerine yan kanatlardan vazgeçtiğini ileri sürmüştür; Semavi Eyice bu görüşü inanılması zor bir faraziye sayar. Vaaz kürsüsü ile kapı ve pencerelerin ahşap kanatları XVI. yüzyıl geçmeli ahşap işçiliğinin güzel örnekleridir.

Sinan'ın yaptığı altı köşeli kubbeli türbe temiz bir taş işçiliğiyle yapılmıştır; kapısı üstünde kelime-i tevhid bulunur, içinde yalnız Ahmed Paşa'nın sandukası vardır. Çevredeki hazirenin taşları sökülmüş, paşanın eşi ve Yavuz Sultan Selim'in kızı Fatma Sultan'ın mezarı kalmıştır. Türbenin az ötesindeki sıbyan mektebi, kesme taş ve tuğladan, ahşap çatılı ve kare planlı iki mekandan ibarettir. Arpa Emini sokağındaki Ahmed Paşa Çeşmesi'nin yalnız tuğla su haznesi kalmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AHMED PAŞA KÜLLİYESİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Kara Ahmed Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/kara-ahmed-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları