TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

İsa Bey Camii (Üsküp)

Eser · Cami, Üsküp, 1475

Tür
Cami
Yer
Üsküp, Kuzey Makedonya
Yapım
1475
İsa Bey Camii (Üsküp)
İsa Bey Camii (Üsküp) · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Arwena)
Haritayı 1475 yılında aç

Fatih döneminin son zaviyeli camilerinden

Üsküp sancakbeyi İshak Bey'in oğlu İsa Bey tarafından 1475'te yaptırılan cami, iki yanında misafirhane niteliğinde tabhane odaları bulunan zaviyeli camiler grubundandır. Nitekim yapı, İsa Bey'in 1469 tarihli Türkçe vakfiyesinde, kardeşi Mustafa Bey'in hediye ettiği arazi üzerindeki medresenin yanında bir hankah olarak geçer. Giriş kapısının alınlığında 1475 tarihini veren iki satırlık Arapça inşa kitabesi bulunur; kapının oyma ahşap kanatları Fatih dönemi ağaç işçiliğinin güzel bir örneğidir.

Planıyla 1472 tarihli İstanbul Murad Paşa Camii'ni andıran yapıda aynı eksen üzerinde 10 m çapında iki kubbeli mekan, iki yanda daha alçak, çapraz tonozlu ikişer hücre ve girişte beş kubbeli bir revak vardır. Duvarlar bir sıra kesme taş, üç sıra tuğla ile örülmüştür ve bu almaşık örgü Bursa camilerine benzer. Silindirik minare kuzeybatı köşesinde yükselir. Mihrabın özgünlüğü bugün bozulmuştur. Cami, Fatih döneminde çeşitli biçimlerde denenmiş zaviyeli cami tipinin en son örneklerindendir.

Vakfiyede bir hankah

İsa Bey'in 1469 tarihli vakfiyesi, kardeşi Mustafa Bey'in hediye ettiği arazide yaptırdığı medrese ve yanındaki hankah için ayrılan vakıflarla ilgilidir. Burada hankah kelimesiyle, Orhan Bey devrinden beri kullanılan adıyla zaviye türündeki yapılar kastedilir; Osmanlı döneminde aynı işlevdeki yapılar için bazen zaviye, bazen hankah denmiştir. İlk Osmanlı devrinde İznik, Bursa ve Edirne'de çok sayıda yapılan zaviyeli (tabhaneli) cami tipinin değişik varyasyonlarla kırkı aşan örneği bilinir; İsa Bey Camii bu tipin Fatih devrindeki örneklerindendir.

Revak ve iç düzen

Yanları kapalı beş bölümlü son cemaat yerinin tamamen kesme taşla kaplı cephesini geniş silmeli bir çerçeve kuşatır; geniş sivri kemerlerle dışa açılan revak, zengin mukarnas başlıklı ve süslemeli sekizgen payelere oturan pandantifli kubbelerle örtülüdür. Giriş cephesinde ortada kapı, iki yanda ikişer pencere ve solda basit bir mihrap nişi bulunur. İçeride 10 m çaplı iki kubbeye mukarnas sıralı pandantiflerle geçilir; mukarnasların üzerinde baklavalı bir kuşak dolaşır. Dışa taşan ikinci kubbeli mekan üç yönde ikişer pencereyle aydınlanır; ortadaki kubbeli mekanda Bursa kemerli dört niş vardır.

Yanlardaki çapraz tonozlu odalar bağımsız bir karakter taşır; yalnız giriş yönündekiler orta mekana bir geçişle bağlanır, revaka açılan kapıları ise bugün pencereye dönüştürülmüştür. Soldaki ilk odanın güneybatı köşesi alçak çapraz tonozlu bir bölüm olarak duvarla ayrılmıştır. Başka bir yapıda benzeri görülmeyen bu düzenle, mutfak ya da kiler olarak kullanıldığı sanılan bu bölüme girilmeden arkadaki ikamet mekanına geçilebiliyordu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÎSÂ BEY CAMİİ” (Selda Kalfazade)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “İsa Bey Camii (Üsküp) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/isa-bey-camii-uskup/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları