TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Safiye Sultan Camii

Eser · Cami, Kahire, 1610

Tür
Cami
Yer
Kahire, Mısır
Yapım
1610
Safiye Sultan Camii
Safiye Sultan Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Myysafiye)

Kahire'de Osmanlı üslubunda bir cami

Melike Safiye Camii adıyla da anılan yapı, Kahire'de Davudiye caddesindedir. Harim kapısının üstündeki Arapça kitabeye göre III. Mehmed'in annesi Safiye Sultan tarafından 1610'da yaptırılmış, inşaata Safiye Sultan'ın kölesi Osman Ağa nezaret etmiştir. Evliya Çelebi, mihrabının, minberinin ve minaresinin Anadolu üslubunda olduğunu yazar. Cami 1930'da Kral I. Fuad zamanında büyük bir onarım görmüştür; çevre duvarları ve iki avlu kapısı günümüze ulaşmamıştır.

Kesme taştan yapılan cami, zeminden 4 metre yüksek bir platform üzerinde yükselir; revaklı kare avlunun altı sarnıç olarak kullanılmıştır. Yaklaşık kare planlı harimde merkezi kubbe, altı granit sütuna dayanan altı büyük sivri kemere oturur; Anadolu dışında altı destekli plan bu yapıda başarıyla uygulanmıştır. Mermer mihrabın köşeliklerinde İznik çinileri bulunur. Tek şerefeli minaresi, Anadolu minare biçimini Kahire'de yaşatan bir örnektir.

Cepheler ve revaklı avlu

Cami 50 × 30 metrelik bir alanı kaplar. Cephelerde altta sivri kemerli alınlıklar altında dikdörtgen, üstte sivri kemerli iki sıra pencere bulunur. Avlu cephelerinin ortasındaki taçkapılar üç dilimli kemerlidir ve önlerinde yarım daire biçimli merdivenler vardır; kuzeydoğu cephesindeki merdiven bugün yoktur. Ayakta kalan kuzeydoğu avlu kapısı Kazzazin Kapısı diye bilinir ve mukarnas dolgulu, üç dilimli kemerli bir niş içindedir. Harimin kornişleri düz bırakılmışken avlu duvarları Memlük üslubunda dendanlarla biter.

26,70 × 26,30 metrelik avlunun altının sarnıç olması bakımından cami, Kahire'deki Mehmed Ali Paşa Camii ile Tunus'taki Kasba Camii'ne benzer. Revaklar, on iki beyaz mermer sütunun taşıdığı sivri kemerlere oturan küçük kubbelerle örtülüdür; yalnız orta akstaki avlu kapılarının önünde çapraz tonoz kullanılmıştır. Revaklar avlu zemininden 25 santim yüksek bir seki oluşturur. Son cemaat yerinde, mukarnaslı niş içindeki harim kapısının iki yanında birer mihrabiye ve ikişer pencere, uçlarda da harime açılan yan kapılar vardır.

Harim, mihrap ve minber

Harim 20 × 18 metre ölçüsündedir. Merkezi kubbeyi taşıyan altı sütun 5,20 metre yüksekliğindedir; köşe boşluklarını dört küçük kubbe örter. Mihrap, 3,95 metre dışarı taşan küçük bir eyvan gibi düzenlenmiş ve üzeri küçük bir kubbeyle kapatılmıştır. Kuzeybatı duvarı boyunca, Anadolu camilerinde olduğu gibi kapı ve pencerelerin üzerinde uzanan bir müezzin mahfili vardır. Zeminden 17,60 metre yükseklikteki merkezi kubbe ile öteki kubbelerin içi süslemesiz bırakılmıştır; beden ve kasnak pencereleri iç mekanı aydınlık kılar.

Tamamen mermer olan mihrap 2,35 metre genişliğinde, 3,75 metre yüksekliğindedir; kırmızı, siyah ve beyaz renkli nişte kemercikler, kavsarada zikzak motifleri işlenmiştir. Mermer minber geometrik ajurlu korkuluğu ve yan aynalarındaki bitkisel süslemeleriyle dikkat çeker. Mihrap ve minber, başkent mimarisinin Kahire'deki etkisini gösteren önemli örnekler sayılır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SAFİYE SULTAN CAMİİ” (Ahmet Ali Bayhan)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Safiye Sultan Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/safiye-sultan-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları