TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Hamam, İstanbul, 1550–1557
Mimar Sinan eseri

Hamam, Kanuni Sultan Süleyman adına yapılan Süleymaniye Külliyesi'nin bir parçası olarak Hassa Başmimarı Sinan tarafından inşa edilmiştir. Külliye 1550–1557 yılları arasında yapıldığından hamam da bu yıllarda tamamlanmış olmalıdır; nitekim 1557'de İstanbul'da bulunan ressam Melchior Lorichs, İstanbul panoramasında hamamı da göstermiştir. Çevresine dökmeci esnafı yerleştiği için Dökmeciler Hamamı diye anılır ve tezkirelerde Sinan'ın hamamları arasında ilk sırada yer alır. Çifte değil tek hamam olduğundan, çarşı hamamından çok külliye görevlileri ve medrese öğrencileri için yapıldığı düşünülür.
Külliyenin güney ucundaki hamamın yaklaşık 11,50 metre kenarlı kare soyunmalığını (camekan) büyük bir kubbe örter; dış duvarlarında taş ve tuğla birlikte kullanılmıştır. Halvete ılıklıktan değil küçük bir mekandan geçilmesi ve dört eyvanlı sıcaklıkta halvet hücrelerinin mermer sütunlarla ayrılması, Sinan'ın klasik hamam şemasında yaptığı değişikliklerdir. 1916–17'de kapalı olan hamam özel mülke geçti ve 1930'larda atölyeye dönüştürüldü; yakın tarihlerde sahibi tarafından boşaltılıp yeniden hamam olarak kullanılmak üzere tamir ettirilmiştir.
Külliyenin yapımına 1550'de başlanmış, iş Ekim 1557'de tamamlanmıştır. Melchior Lorichs caminin açılışının 8 Ekim 1557'de yapıldığını kaydeder ve hamamı Süleymaniye'yi gösteren ayrı resminde de çizmiştir. Hamam, Haliç tarafındaki Rabi Medresesi'nin yanından geçen sokağın kenarındadır; çok eskiden oluşmuş şehir dokusuna uyulmak istendiği için Dökmeciler sokağına komşu yan cephesi yamuk yapılmıştır.
Soyunmalığın giriş cephesinde iki, açıktaki diğer iki cephesinde üçer pencere vardır; girişin önündeki holün de eskiden beri var olduğu anlaşılır. Dış duvarlarda her taş dizisinin arasında iki sıra tuğladan bir hatıl uzanır, mahya hattı testere dişi biçiminde dizilmiş tuğlalarla oluşturulmuştur. Pandantiflerle geçilen kubbe sekizgen bir kasnağa oturur. Soyunmalığın ortasında yekpare mermerden, kenarları tırtıllı çift çanaklı, fıskiyeli bir havuz bulunur.
Kenardaki bir kapıdan geçilen ılıklık üç bölümlüdür, ancak simetrik değildir: en sağda kubbeli, kapalı bir mekan vardır; bir kubbe ve bir yarım kubbeyle örtülü esas ılıklıktan helalara ve kubbeli küçük mekanlara geçilir. Dört eyvanlı sıcaklıkta halvet hücrelerini ayıran mermer sütunların mukarnaslı başlıkları üzerinde sivri kemerler yükselir; sütunların alt ve üst kenarlarına bronz bilezikler takılmıştır. Hücrelerin araları insan boyunun biraz üstüne kadar çıkan mermer perdelerle kapatılmıştır. Sıcaklığın zemini, siyah mermer bir çerçeve içine alınmış kırmızı porfir taşından bir yuvarlakla bezenir. Gösterişli bir yapı olmamakla birlikte hamam, Süleymaniye Külliyesi'nin bütünlüğünü tamamlaması bakımından önemlidir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “DÖKMECİLER HAMAMI” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Dökmeciler Hamamı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/dokmeciler-hamami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları