TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Adile Sultan Sarayı

Eser · Saray, İstanbul, 1861–1870

Tür
Saray ve köşk
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1861–1870
Adile Sultan Sarayı
Adile Sultan Sarayı · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Denizaltinbuken)
Haritayı 1861 yılında aç

Kandilli sırtlarında bir sultan sarayı

Boğaziçi'nin Anadolu yakasında, Kandilli'nin Boğaz'a en hakim noktalarından birinde önceleri Tophane Müşiri Halil Mehmed Rifat Paşa'nın köşkü bulunuyordu. Sultan Abdülmecid bu köşkü 1856'da kız kardeşi Adile Sultan için satın aldı. Sultan Abdülaziz 1861–1870 yılları arasında köşkü yıktırarak yerine büyük bir kagir saray yaptırdı. Mimarının Sarkis Balyan olduğu söylenir. Adile Sultan yazları bu sarayda geçirirdi. Sarayın dış ve iç mimarisi, XIX. yüzyılda hakim olan Batı üslubundaydı.

32 × 93 m ölçüsündeki sarayda elli beş oda, iki salon ve büyük bir taşlık vardı. Denize bakan cephede dört mermer sütunlu bir sahanlığa çift kollu merdivenle çıkılır, üst katta Adile Sultan'ın aynalı ve nakışlı dairesi bulunurdu; en ilgi çekici bölümü on iki sütuna oturan oval salondu. Sarayda 1916'da bir kız okulu açıldı; okul 1931'de Kandilli Kız Lisesi adını aldı. Mart 1986'da çıkan yangında tamamen yanan saraydan yalnız kagir dış duvarlar kalmıştır.

Adile Sultan ve sarayları

Sultan Abdülmecid köşkü kız kardeşi Adile Sultan (1826–1899) için 31 Mart 1856'da satın almıştı. Sarkis Balyan'ın eserleri listesinde Kandilli'de “Sultanlar Sarayı” olarak anılan bir yapı bulunması, sarayın onun eseri olduğu görüşünü destekler. Fındıklı ve Kuruçeşme sahil saraylarıyla Silahtarağa ve Validebağı köşklerinin de Adile Sultan'a ait olduğu söylenir; bunlardan hangilerinin gerçekten ona ait olduğu ayrıca araştırılmalıdır. Yazları geçirdiği Kandilli sarayı ile öldüğü Fındıklı sahil sarayının onun olduğu kabul edilir.

Odalar ve salonlar

Sahilden dönemeçli bir yolla çıkılan sarayın biri denize, öteki yana açılan iki ana kapısı vardı. Denize bakan kapının arkasında mermer döşeli bir sofa, buradan üst kata çıkan iki kollu bir merdiven bulunuyordu. Adile Sultan'ın özel dairesi olan üst katta duvarlarda altın yaldızlı çerçeveli büyük aynalar vardı; sofa ve oda tavanları renkli nakışlar ve resimlerle bezenmişti. Oval salonun da tavanı nakışlıydı; arkasındaki bir kapıdan bahçeye bakan dairelere geçiliyordu.

Boğaziçi'ndeki yalı ve köşklerin çoğunda olduğu gibi sarayın deniz kıyısında da bir ek yapısı, 9,50 × 6 m ölçüsünde bir havuzu ve deniz hamamı vardı; arkadaki büyük korudan buraya yolun üstünü aşan ahşap bir köprüyle geçilirdi. En arkadaki hizmetkar ve seyis dairesi daha önce ortadan kalkmıştı.

Okul yılları ve yangın

Dr. Cemil Topuzlu hatıralarında, Ahmed Rıza Bey'in sarayın bir kız yatılı okulu için istenmesini önerdiğini ve birlikte II. Abdülhamid'den irade aldıklarını yazar; ancak bunun ne ölçüde doğru olduğu belli değildir. 1916'da açılan okulun ilk adı Kandilli Adile Sultan İnas Mekteb-i Sultanisi idi. 1966–1967'de sarayın alt tarafında iki yeni bina yapıldı; 1969–1970'te idare ve dershaneler buraya taşındı, saray yalnız yatakhane olarak kullanıldı. 1986 yangınında içindeki bazı değerli eşyalarla özellikle büyük aynalar da yok oldu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÂDİLE SULTAN SARAYI” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Adile Sultan Sarayı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/adile-sultan-sarayi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları