Tüm turlarTRENDEFRAR
Osmanlı toprakları

Harita turu · 1533–1574 · 9 durak · 5 dk okuma

Akdeniz'de Osmanlı Hâkimiyeti

Preveze'den Kıbrıs'a, İnebahtı'dan Tunus'a

Kaydırarak ilerle ↓

1533 – 1538

Barbaros donanmanın başında

Andrea Doria 1532'de Osmanlılar'a ait Koron ve Patras'ı ele geçirince Kanuni, Cezayir'i Osmanlı topraklarına katmış olan Barbaros Hayreddin'i donanmanın başına getirmek üzere İstanbul'a çağırdı. Padişah onu 28 Aralık 1533'te kabul etti; 6 Nisan 1534'te Cezayir-i Bahr-i Sefid beylerbeyiliği payesiyle kaptanıderya oldu ve bu görev böylece beylerbeyilik derecesine yükseldi. Ağustos 1534'te seksen gemiyle İtalya'nın güney kıyılarını vuran Barbaros 22 Eylül'de Tunus'u aldı; ama V. Karl şehri 21 Temmuz 1535'te geri aldı. 1537'de Korfu alınamayınca Barbaros Venedik'e ait adalara yöneldi ve 1538'de Ege'de yirmi sekiz adayı Osmanlı idaresine kattı.

Şubat – 28 Eylül 1538

Preveze

Osmanlı ilerleyişine karşı Papa III. Paolo'nun öncülüğünde Şubat 1538'de bir ittifak kuruldu; İspanya, papalık, Venedik, Portekiz, Malta ve Ceneviz gemileri Andrea Doria'nın kumandasında Korfu'da toplanıp Preveze Kalesi'ni kuşattı. Barbaros 24 Eylül'de Preveze'ye gelip Narda körfezinde bekledi. Kaynaklar farklı sayılar verir; Preveze maddesine göre müttefiklerin 140 kalyon ve 168 kadırgasına karşı Barbaros'un 122 kadırgası vardı. 28 Eylül'de rüzgâr kesilince kalyonlar hareketsiz kaldı; menzili daha uzun kadırga topları önce onları vurdu. Beş saat süren savaşın sonunda Doria geri çekildi. Bu sonuç Osmanlı donanmasında uzun süre kadırga tercih edilmesine yol açtı; müttefikler bir daha ancak İnebahtı'da (1571) karşısına çıkabildi.

Olay sayfası →

15 Ağustos 1551

Trablusgarp

Barbaros 5 Temmuz 1546'da öldü; onun yetiştirdiği denizciler Akdeniz'deki mücadeleyi sürdürdü. Bunların en ünlüsü Turgut Reis'ti. Malta şövalyelerinin yönetimindeki Trablusgarp'ın fethine karar verilince Kanuni, Turgut'u İstanbul'a çağırdı ve fetih halinde ona beylerbeyilik vaat etti. Kaptanıderya Sinan Paşa'nın 120 kadırgalık donanması Turgut'un filosuyla birleşti; önce Malta'ya akın edip Gozo adasını yağmaladı, ardından Trablusgarp'a yöneldi. Şehir 15 Ağustos 1551'de alındı. Ancak beylerbeyiliğe Murad Ağa getirildi ve Turgut buna içerledi. Turgut Reis ancak Mart 1556'da Trablusgarp beylerbeyi oldu ve eyaletin imarına, tahkimine çalıştı.

Olay sayfası →

Mart – 30 Temmuz 1560

Cerbe

Mart 1560'ta İspanya yönetimindeki müttefik donanması, asıl hedefi olan Trablusgarp'tan vazgeçip Cerbe adasını işgal etti ve orada sağlam bir kale yaptırdı. Kaptanıderya Piyale Paşa 120 kadırgalık donanmayla İstanbul'dan yola çıktı; Modon'a uğradı, Gozo'yu yağmaladı ve Cerbe önlerine geldi. Mayıs ortasındaki deniz savaşında müttefik donanması dağıldı; TDV maddeleri savaşın tarihi ve müttefik kayıpları için farklı bilgiler verir. Savaşı kaybeden askerler Cerbe Kalesi'ne sığındı. Turgut Paşa'nın da katıldığı yaklaşık iki aylık kuşatmadan sonra kale 30 Temmuz 1560'ta alındı ve ada Trablusgarp beylerbeyiliğine bağlandı. Piyale Paşa 27 Eylül'de yaklaşık 4000 esir ve ele geçirilen gemilerle İstanbul'a döndü.

Olay sayfası →

21 Mayıs – 12 Eylül 1565

Malta kuşatması

V. Karl'ın 1530'da Malta'ya yerleştirdiği Saint Jean şövalyeleri, hacılara, tüccarlara ve yolculara verdikleri zararlar yüzünden hedef seçildi. Serdar Vezir Mustafa Paşa'ydı; yaklaşık 240 gemilik donanma Piyale Paşa'nın kumandasındaydı, kara askeri 35.000 civarındaydı. Ordu 21 Mayıs'ta Mersaşolok'ta karaya çıktı; büyük üstat La Valette teslim teklifini reddetti. Saint Elmo (Santarma) Kalesi 23 Haziran'da alındı, ama aynı gün Turgut Paşa daha önce aldığı yara yüzünden öldü. Birgu ve Senglea'ya yapılan hücumlar sonuç vermedi. 6 Eylül'de Sicilya'dan 8000 kişilik yardım adaya çıkınca kuşatma kaldırıldı; ordu 12 Eylül 1565'te adayı terk etti. Yaklaşık 20.000 asker hayatını kaybetti; Mustafa Paşa vezirlikten azledildi.

Olay sayfası →

14 Nisan 1566

Sakız

Sakız iki yüzyılı aşkın süredir Maona adlı Ceneviz şirketinin idaresindeydi ve Osmanlılar'a vergi ödüyordu. Hac yolu üzerinde bulunması, idarenin zayıflaması, adanın zaman zaman korsan yatağı haline gelmesi, Malta şövalyelerine Osmanlı donanması hakkında bilgi verildiğinin öğrenilmesi ve verginin düzenli ödenmemesi gibi sebeplerle ada hedef alındı. Yetmiş kadırgayla denize açılan Piyale Paşa 14 Nisan 1566'da adayı çatışma olmaksızın aldı; Cenevizliler İstanbul'a gönderildi. Böylece 220 yıllık Maona hâkimiyeti sona erdi ve Sakız, Kaptanpaşa eyaletine bağlı bir sancak oldu. Piyale Paşa'ya gazi unvanı verildi; aynı yıl tahta çıkan II. Selim onu kubbe vezirliğine yükseltti.

2 Temmuz 1570 – 1 Ağustos 1571

Kıbrıs: Lefkoşe ve Magosa

1489'dan beri Venedik'in elinde bulunan Kıbrıs, Doğu Akdeniz yollarında korsanların üssü sayılıyordu. Veziriazam Sokullu Mehmed Paşa'nın muhalefetine rağmen sefer açıldı; serdar Lala Mustafa Paşa, donanma serdarı Piyale Paşa oldu. Donanmanın gemi sayısı kaynaklarda 208 ile 360 arasında değişir. Ordu 2 Temmuz 1570'te Limasol'u aldı ve Tuzla'yı (Larnaka) üs yaptı. 25 Temmuz'da kuşatılan Lefkoşe kırk beş gün dayandı ve 9 Eylül'de teslim oldu. Magosa'ya hücum kış yüzünden ilkbahara kaldı; 31 Temmuz 1571'deki son hücumdan sonra kale ertesi gün teslim oldu. Kaledeki elli Türk esirin anlaşmaya aykırı olarak öldürüldüğü öğrenilince Lala Mustafa, kumandan Bragadino ile on bir beyin idamını emretti.

Olay sayfası →

7 Ekim 1571

İnebahtı

Kıbrıs'ı kurtarmak için papalık, Venedik ve İspanya 20 Mayıs 1571'de bir Haçlı ittifakı kurdu. Serdar Pertev Paşa ile Kaptanıderya Müezzinzade Ali Paşa'nın donanması aylarca Girit'ten Adriyatik'e kadar kıyıları vurdu ve 22 Eylül'de İnebahtı'ya geldi; altı aylık harekâttan sonra yorgundu, kürekçi ve savaşçı eksikti. Savaş meclisinde Uluç Ali Paşa körfezde beklemeyi önerdi, Pertev Paşa da katıldı; ama Ali Paşa aldığı emir gereği savaşmakta ısrar etti. 7 Ekim'de Don Juan'ın donanmasıyla karşılaşıldı; kaynaklar farklı olmakla birlikte yaklaşık 230 Osmanlı gemisine karşı 243 müttefik gemisi vardı. Öğleden akşama süren savaşta Ali Paşa dahil 20.000 kişi öldü, 3000 kişi esir düştü, 190 gemi battı ya da ele geçirildi. Yalnız Uluç Ali otuz gemilik filosunu kurtarabildi. Müttefiklerin 8000 ölüsü vardı.

Olay sayfası →

Ekim 1571 – 12 Eylül 1574

Yeni donanma ve Tunus

Uluç Ali Paşa'ya 28 Ekim 1571'de kaptanıderyalık verildi ve lakabı Kılıç'a çevrildi. Bütün kış tersanelerde gemi yapıldı; beş altı ayda 134 gemi inşa edildi ve 250 kadırga ile 300 civarında gönüllü reis gemisinden oluşan donanma 13 Haziran 1572'de denize açıldı. Karşısına savaşacak bir donanma çıkmadı. Venedik 7 Mart 1573 tarihli antlaşmayla Kıbrıs'ı bıraktı ve 300.000 duka tazminat ödemeyi kabul etti. İspanyollar Ekim 1573'te Tunus'u alınca Koca Sinan Paşa ile Kılıç Ali Paşa'nın kumandasındaki donanma yola çıktı; Halkulvadi Kalesi 24 Ağustos 1574'te, Tunus 12 Eylül'de alındı. Hafsi hanedanı sona erdi ve Tunus'ta uzun sürecek Osmanlı hâkimiyeti başladı.

Olay sayfası →

Turun sonu

Metinler TDV İslâm Ansiklopedisi'nin aşağıdaki maddelerine dayanır. Sınırlar atlasın bölge verisinden çizilir ve yaklaşıktır; yöntem için Yöntem sayfasına bakın.

Kaynaklar

Diğer turlar