Yavuz'un Doğu ve Mısır Seferleri

24 Nisan 1512

Babasını tahttan indiren şehzade

II. Bayezid, oğlu Selim'in ağır baskısı karşısında tahtından feragat etmek zorunda kaldı; Selim 24 Nisan 1512'de dokuzuncu Osmanlı hükümdarı olarak tahta çıktı. İlk işi tahtını sağlamlaştırmak oldu: ağabeyi Şehzade Ahmed 15 Nisan 1513'te Yenişehir ovasında yenilip öldürüldü. Sıradaki hedef, Anadolu'daki propagandası ve taraftarlarının çıkardığı isyanlar yüzünden en büyük tehdit sayılan Safevî Şahı İsmâil'di. Haritada doğuda Safevîler, güneyde Memlük Sultanlığı görülüyor.

20 Mart – 23 Ağustos 1514

Çaldıran

Selim 20 Mart 1514'te Edirne'den yola çıktı; Konya, Kayseri ve Sivas üzerinden Safevî sınırına ulaştı. Safevîler yolları tahrip etmişti; yiyecek sıkıntısı arttı ve 14 Ağustos'ta yeniçeriler ayaklandı. Sonunda iki ordu Çaldıran ovasında karşılaştı. 23 Ağustos'taki savaşta Osmanlı kanatlarındaki süvariler bozulmaya yüz tutarken padişahın devreye soktuğu toplar ve yeniçeri tüfekçileri Şah İsmâil'in atlılarını dağıttı; şah geri çekilmek zorunda kaldı.

Olay sayfası →

Eylül 1514 – Eylül 1515

Tebriz, Kemah ve Diyarbekir

Selim 6 Eylül'de Tebriz'e girdi ve adına hutbe okuttu; sayıları 1000'e varan ilim ve sanat erbabını İstanbul'a gönderdi. Yiyecek sıkıntısı yüzünden kışı orada geçirmedi, Amasya'ya döndü. 1515 baharında Safevîler'in elindeki Kemah'ı aldı (19 Mayıs); Dulkadıroğlu Alâüddevle Bey 12 Haziran'da Hadım Sinan Paşa'nın kuvvetlerine yenilip öldü. Eylül'de Bıyıklı Mehmed Bey Âmid'i (Diyarbakır) ele geçirdi. Tebriz elde tutulmadı; haritada yalnız Anadolu'da kazanılan yerler yanıyor.

24 Ağustos 1516

Mercidâbık

Yeni seferin ilk hedefi Safevîler'di. Ama Memlük Sultanı Kansu Gavri ordusuyla Halep'e geldi ve Osmanlı askerine topraklarından geçiş izni vermedi. Selim 30 Temmuz'da hedefini Memlük sultanı ve Halep olarak ilan etti. 24 Ağustos'ta Mercidâbık ovasındaki savaşta, ateşli silahların da rolüyle Memlük ordusu dağıldı; Kansu Gavri'nin cesedi bulunup Halep'te gömüldü. 28 Ağustos'ta Halep'e giren Selim, Memlük sultanının yanındaki Abbâsî Halifesi Mütevekkil'e büyük saygı gösterdi.

Olay sayfası →

Eylül 1516 – Ocak 1517

Şam'dan çöle

Selim 27 Eylül'de Şam'a ulaştı. Memlükler Tomanbay'ı sultan seçip toparlanıyordu; vezirlerin bir kısmı, özellikle çöl yolu yüzünden, Kahire'ye yürümeye şiddetle karşıydı. Selim önce Tomanbay'a mektupla itaat teklif etti, sonra Sinan Paşa'yı Gazze'ye yolladı; paşa Hanyunus'ta Canbirdi Gazâlî'nin kuvvetlerini dağıttı. 15 Aralık'ta Şam'dan ayrılan padişah 30 Aralık'ta Kudüs'ü ziyaret etti, 2 Ocak 1517'de Gazze'ye girdi. 9 Ocak'ta, kılavuzların önceden belirlediği konaklarla çöl geçişi başladı.

22 Ocak – 13 Nisan 1517

Ridâniye ve Kahire

Tomanbay, Kahire önünde Mukattam dağından Nil'e kadar bir hendek kazdırıp toplar yerleştirmişti. Osmanlı ordusu bu hatta doğrudan saldırmadı, Mukattam'ın yanından dolaşarak Memlük toplarını işe yaramaz hale getirdi. 22 Ocak'taki Ridâniye Savaşı'nda Memlük birlikleri dağıldı; Vezîriâzam Sinan Paşa ise hayatını kaybetti. Tomanbay 27-28 Ocak gecesi şehre girdi ve halkın da katılımıyla üç gün süren çatışmalar oldu. 30 Mart'ta yakalanan Tomanbay 13 Nisan'da Bâbüzüveyle'de idam edildi; Memlük Sultanlığı sona erdi.

Olay sayfası →

6 Temmuz 1517

Haremeyn'in hizmetkârı

Selim, Nil'in ortasındaki Ravza adasında Mekke şerifinin oğlu Ebû Nümeyy'i kabul etti ve Mekke ile Medine'nin, yani Haremeyn'in himayesini resmen üstlendi; Mekke Memlükler zamanındaki statüsünü sürdürecekti. Resmî belgelerde “hâdimü'l-Haremeyn” (Haremeyn'in hizmetkârı) unvanıyla anıldı. Halifeliği Abbâsî halifesinden İstanbul'da Ayasofya'da bir törenle devraldığı rivayetinin ise TDV'ye göre tarihî bir değeri yoktur. Halife Mütevekkil, âlimler ve sanatkârlarla birlikte donanmayla İstanbul'a gönderildi.

1518 – 22 Eylül 1520

Dönüş, Cezayir ve ölüm

Selim 25 Temmuz 1518'de, iki yıl bir ay süren seferden yorgun düşmüş olarak İstanbul'a döndü. Ekim 1519'da Cezayir halkının bağlılık mektubu geldi; Selim, Hızır Reis'i Cezayir hâkimi olarak tanıdı ve oraya 2000 kişilik bir yardımcı birlik gönderilmesine karar verildi. Hızır artık Hayreddin Paşa diye anılıyordu. 1520 yazında Edirne'ye giderken sırtında çıkan bir ur yüzünden Çorlu'da kaldı ve 21-22 Eylül 1520 gecesi öldü. Sekiz yıldan biraz uzun süren saltanatı Osmanlı tarihinde bir dönüm noktası oldu.