İmparatorluğun Son Yılları

29 Eylül 1911

Son Afrika eyaleti

İtalya 29 Eylül 1911'de savaş ilan etti; Trablusgarp şehri 9 Ekim'de, Bingazi 21 Ekim'de düştü. Kara ve deniz yolu kapalı olduğu için eyalete düzenli ordu gönderilemedi. Mısır ve Tunus üzerinden gizlice gelen gönüllü subaylar yerli halkı ve Senûsîler'i örgütledi; direniş İtalyanlar'ı uzun süre kıyılara hapsetti. Harita devletin Balkanlar'dan Yemen'e uzanan son büyük halini gösteriyor.

Ekim – Kasım 1912

Balkan Savaşı

Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ ittifak kurmuştu; savaş 8 Ekim 1912'de başladı. Hükümet İtalya ile barışı hızlandırdı: 18 Ekim'de İsviçre'nin Uşi (Ouchy) kasabasında imzalanan antlaşmayla Trablusgarp ve Bingazi fiilen bırakıldı. Balkan cephesi birkaç haftada çöktü: Şark Ordusu Çatalca'ya kadar çekildi, Garp Ordusu Kumanova'da yenildi, Selânik Yunanlılar'a teslim edildi. Rodos ve On İki Ada da İtalyan işgalindeydi.

Mart – Mayıs 1913

Edirne düşüyor

Ateşkesten sonra savaş 3 Şubat 1913'te yeniden başladı. Yunanlılar 6 Mart'ta Yanya'yı, Bulgarlar Mehmed Şükrü Paşa'nın savunmasına rağmen 26 Mart'ta Edirne'yi, Karadağlılar 23 Nisan'da İşkodra'yı aldı. 30 Mayıs 1913'teki Londra Antlaşması'yla Midye–Enez hattı sınır kabul edildi. Harita yıl sonu durumunu gösterir: Edirne aynı yıl geri alındığı için yeşil kalıyor.

Temmuz – Eylül 1913

Edirne geri alınıyor

Balkan müttefikleri bu kez kendi aralarında savaşa tutuştu. Dört devletle birden savaşan Bulgaristan'ın boş bıraktığı Edirne, Temmuz 1913'te çatışmasız geri alındı. 29 Eylül 1913'te imzalanan İstanbul Antlaşması bu sınırı tanıdı. Ama Rumeli'nin büyük kısmı beş yüz yılı aşkın bir süreden sonra elden çıkmıştı.

27 Ekim – 2 Kasım 1914

Büyük Savaş

Osmanlı donanması Alman Amirali Souchon kumandasında 27 Ekim 1914'te Karadeniz'e açıldı, Rus gemilerini batırdı, Sivastopol ve Novorossiysk limanlarını topa tuttu. Rusya 2 Kasım'da savaş ilan etti; devlet bir oldubittiyle Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın yanında Birinci Dünya Savaşı'na girmiş oldu. İngilizler 23 Kasım'da Basra'yı işgal etti.

18 Mart 1915 – 9 Ocak 1916

Çanakkale

İngiliz ve Fransız filoları 18 Mart 1915'te Boğaz'ı zorladı; kıyı tabyalarının ateşi ve Nusret mayın gemisinin Karanlık Liman'a döktüğü mayınlarla ağır kayıp verip geri çekildi. 25 Nisan'da Seddülbahir ve Arıburnu'na çıkarma yapıldı. Aylarca süren kara savaşlarından sonra İtilaf kuvvetleri 19-20 Aralık gecesi Anafartalar ve Arıburnu'ndan, 8-9 Ocak 1916'da da Seddülbahir'den çekildi. Boğaz geçilememişti.

Olay sayfası →

1916 – 1917

Güney cepheleri

Irak'ta 6. Ordu, beş ay kuşattığı İngiliz birliklerini Nisan 1916'da Kûtülamâre'de teslim aldı. Ama 27 Haziran 1916'da Mekke Şerifi Hüseyin ayaklandı; isyan Hicaz'dan Filistin ve Suriye'ye yayıldı. İngilizler 11 Mart 1917'de Bağdat'ı aldı; General Allenby'nin ordusu 9 Aralık 1917'de Kudüs'e girdi.

30 Ekim 1918

Mondros

Suriye cephesi çöktü; Şam 1 Ekim 1918'de boşaltıldı. Osmanlı heyeti Limni adasının Mondros Limanı'nda, Agamemnon zırhlısında dört gün süren görüşmelerden sonra 30 Ekim 1918'de mütarekeyi imzaladı. Amiral Calthorpe'un dikte ettirdiği hükümler, Osmanlı savunma sistemini neredeyse tamamen ortadan kaldırıyordu. Suriye, Filistin, Irak ve Yemen artık elde değildi; doğuda aynı yıl Brest-Litovsk Antlaşması'yla geri alınan Kars, Ardahan ve Batum da yeniden bırakıldı.

Olay sayfası →

23 Nisan – 30 Ekim 1920

Ankara ve Sevr

İstanbul 16 Mart 1920'de resmen işgal edildi. 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi toplanarak milletin tek temsilcisi olduğunu ilan etti. 10 Ağustos 1920'de İstanbul hükümetinin imzaladığı Sevr Antlaşması, Anadolu'yu paylaştıran ağır şartlar içeriyordu; Ankara bunu tanımadı ve antlaşma yürürlüğe giremedi. Doğuda Kâzım Karabekir Paşa 30 Ekim 1920'de Kars'a girdi.

Olay sayfası →

1 – 17 Kasım 1922

Saltanatın sonu

Ankara'daki meclis 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı; İstanbul hükümeti, şehrin işgal edildiği 16 Mart 1920'den itibaren tarihe karışmış sayıldı. Son padişah VI. Mehmed Vahdeddin 17 Kasım 1922 sabahı İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı. 1299'dan beri süren saltanat sona ermişti; 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.