TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Prizren, 1615

Prizren'de Bistriça Nehri kıyısında, yüksek bir set üzerinde yer alan cami, uzun minaresiyle şehrin siluetine hakimdir. Banisi Arnavut asıllı Sofu Sinan Paşa'dır; Budin, Bosna ve Şam beylerbeyiliklerinde bulunmuş, vezir olmuş ve sadaret kaymakamlığı yapmıştır. Caminin yapımına dair yazılı belge yoktur ve özgün taş kitabe kaybolmuştur. Mihrabın üstündeki, XIX. yüzyılda yazılmış olsa da doğruluğundan şüphe edilmeyen kitabeler, yapının Sinan Paşa'nın hayratı olduğunu ve 1615'te tamamlandığını bildirir.
Kare planlı harimi, 14,40 metre çaplı ve 20 metre yüksekliğinde kurşun kaplı bir kubbe örter; tek şerefeli minare 43,50 metre yüksekliğindedir. İçteki zengin kalem işlerinin üst katmanı XIX. yüzyıl onarımına ait barok üsluptadır; bu yönüyle cami, Türk barokunun Balkanlar'daki önemli örneklerinden biridir. Balkan Savaşı'ndaki Sırp işgali sırasında cephaneliğe çevrilen yapı, 1915'teki bir patlamada zarar gördü. 1968'de Şark El Yazmaları Müzesi oldu; 1972'de başlayıp 1991'e kadar süren restorasyondan sonra yeniden ibadete açıldı.
Sofu Sinan Paşa, Luma nahiyesine bağlı Vila köyünde doğdu. İstanbul'da İstanbul ağalığı ve sekbanbaşılık yaptı, 1590'da ikinci mirahur, ardından kul kahyası oldu; Kars, Erzurum ve Eğri beylerbeyiliklerinde de bulundu. Prizren'deki Rus başkonsolosu İvan Yastrebov, paşanın caminin tamamlandığı 1615'te İstanbul yolunda Tekirdağ yakınlarında öldüğünü ve naaşının Gelibolu'da bir türbeye gömüldüğünü ileri sürmüştür.
Mihraptaki kitabede geçen “misal-i cennet” ibaresi de ebcedle 1615 tarihini verir. İç süsleme, inşaattan on üç yıl sonra 1628–29'da yapılmıştır. İç sıvanın alt katmanındaki 1685 tarihi bir onarıma, kuzey trompta 1971'de tespit edilen 1864–65 kaydı ise örtü sisteminin tamirine işaret eder. Yapı 1948'de tescil edildi ve 1952'de bir restorasyon gördü.
Caminin, XIV. yüzyıl ortasında Çar Duşan'ın şehir dışında yaptırdığı Sveti Arhangel Manastırı'nın taşlarıyla inşa edildiğine dair bir rivayet vardır. 1939'dan önce bu rivayet bahane edilerek son cemaat revakı yıkılmış, Müslüman halkın karşı koymasıyla harim kurtarılmıştır. Yapılan çalışmalarda kesin bir sonuca varılamamıştır; müezzin mahfilindeki başlıklar devşirmedir ama mahfil caminin ilk yapımına kadar uzanmaz. Yastrebov'a göre manastır daha 1519'da kubbesi çökmüş, yarı yıkık durumdaydı.
Avluya on basamaklı bir taş merdivenle çıkılır. Kenarları 17,80 metre olan kare harim, kıble yönünde 4 metre eninde ve 6,20 metre uzunluğunda, yarım kubbeyle örtülü bir eyvanla dışa taşar; duvarlar 1,90 metre kalınlığındadır. Mermer minberde muhtemelen bir onarıma ait 1762–63 tarihi bulunur. Kasnak dahil beş sıradaki kırk iki pencere iç mekanı oldukça ferah kılar.
Kubbedeki alt katmanda, ortada çok dilimli bir rozet ve çevresinde celi harflerle Ayetü'l-kürsi istifinden oluşan klasik bezeme görülür. Üst katmandaki barok bezemede vazolarda çiçekler, meyveli natürmortlar, perdeler ve manzaralar vardır; mihrap duvarının üstündeki bir panoda dört minareli büyük bir cami tasvir edilmiştir. Bu süsleme, 1831–32'de yapılan Emin Paşa Camii'ninkiyle aynı ustaların elinden çıkmış izlenimi verir. Medrese, son cemaat yeri katındaki iki odadan ibaretti.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SİNAN PAŞA CAMİİ” (Enis Karakaya)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Sinan Paşa Camii (Prizren) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sinan-pasa-camii-prizren/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları