TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Davud Paşa Hamamı

Eser · Hamam, Üsküp, XV. yüzyıl

Tür
Hamam
Yer
Üsküp, Kuzey Makedonya
Yapım
1484
Davud Paşa Hamamı
Davud Paşa Hamamı · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY 2.0, Sanja Nikolic from Macedonia)
Haritayı 1484 yılında aç

Vardar başında çifte hamam

Sultan II. Bayezid döneminde uzun süre sadrazamlık yapan Koca Davud Paşa (ö. 1498) tarafından, vakıflarına gelir sağlamak amacıyla Üsküp'ün merkezinde, Vardar Köprüsü'nün başında yaptırılmıştır. Yapım tarihini bildiren bir kitabe ya da kayıt yoktur: Ekrem Hakkı Ayverdi hamamı Fatih Sultan Mehmed dönemi eserleri arasında sayar; Aydın Yüksel ise bir araştırmacının verdiği 1484 tarihini aktararak onu II. Bayezid dönemine yerleştirir. Rumeli'deki Osmanlı eserlerinin en heybetlilerinden biridir.

Taş ve tuğla dizileriyle örülen cephesi ve yaklaşık 11,60 m çaplı çifte soyunma yeri kubbeleri yapıya anıtsal bir görünüm verir. Erkekler kısmının sıcaklığı dört eyvanlı ve üç halvet hücrelidir; kadınlar kısmı ise Türk hamamlarında az görülen, ortası kubbeli ve çift halvet hücreli bir plana sahiptir. Ilıklıktan geçilen, ne amaçla yapıldığı bilinmeyen kubbeli yan mekanlar bilinen Osmanlı hamamlarında görülmez. Farklı desenli mukarnaslar ve yıldız biçimli aydınlık delikleri dikkat çeker. 1948'den sonra onarılan hamam, kitabeler müzesi ve sanat galerisine dönüştürülmüştür.

Gelir ve plan özellikleri

1546 tarihli İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri'ne göre hamam, bu büyüklükte bir yapı için az sayılacak 5838 akçe gelir getiriyordu. Erkekler kısmının girişi ön cephededir ve iki yanında sivri tahfif kemerli pencereler bulunur. Girişi yan sokaktan olan kadınlar kısmının ise penceresi yoktur; bu bölüm ışığı yalnız kubbe ortasındaki aydınlık fenerinden alır.

Osmanlı hamamlarında genellikle dikdörtgen ve üç bölümlü olan ılıklık, burada iki kanatta da kubbeyle örtülü birer kare mekandır. Ilıklıkla yan mekanlar arasında erkekler kısmında çifte, kadınlar kısmında tek hela vardır. Erkekler sıcaklığında dördüncü halvet hücresinin yerini yandaki kubbeli hacim alır; kadınlar sıcaklığındaki üç eyvanlı ana mekan iki sütun yardımıyla elde edilmiştir.

Kubbeler ve şehirdeki yeri

Camekan kubbeleri sekiz köşeli sağır kasnaklara oturur; mekanlarda kubbe ve tonozlara geçiş, her biri farklı desenli mukarnas ve Türk üçgenleriyle sağlanmıştır. Tahrir Defteri'nden yine Vardar yakınında bir Küçük Davud Paşa Hamamı bulunduğu öğrenilir; o yapı yıktırılıp ortadan kaldırılmıştır. TDV'nin Üsküp maddesi Davud Paşa Hamamı'nı İsa Bey Çifte Hamamı ve Şengül Hamamı ile birlikte şehrin önemli mimari eserleri arasında sayar. Semavi Eyice hamamı gurbette kalan Türk eserlerinin en güzel ve değerlilerinden biri olarak niteler ve asıl işlevi dışında da olsa bakımlı biçimde korunmasını sevindirici bulur.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “DÂVUD PAŞA HAMAMI” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Davud Paşa Hamamı · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/davud-pasa-hamami/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları