TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Savaşlar ve antlaşmalar
Antlaşma · 1920
İngilizler 12 Nisan 1919'da Kars'taki geçici millî hükümeti dağıtarak Kars'ı Ermenilere, Ardahan'ı Gürcülere vermişti. Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılan başarıların ardından, TDV'nin Millî Mücadele maddesine göre 3 Aralık 1920'de Ermenistan ile Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti arasında Gümrü Antlaşması imzalandı. Ankara'nın imzaladığı bu ilk antlaşmayla Kars, Sarıkamış, Kağızman, Kulp ve Iğdır yeniden Türk topraklarına katıldı. Buradaki birlikler ve Ermenilerden elde edilen silahlar batı cephesine nakledildi. Sovyet Rusya da 1921 Moskova Antlaşması'nda Gümrü Antlaşması hükümlerini kabul etti; kalan sorunlar 13 Ekim 1921 Kars Antlaşması ile çözüldü.
| İmza tarihi | 3 Aralık 1920 |
|---|---|
| İmza yeri | Gümrü (Alexandropol, bugünkü Gyumri) |
| Taraflar | Ankara Hükûmeti, Ermenistan Cumhuriyeti |
Doğu cephesindeki birlikler ve ele geçirilen silahlar batı cephesine kaydırıldı; hükümler 1921 Moskova ve Kars antlaşmalarıyla pekişti.
Mustafa Kemal Atatürk (1923–1938) döneminde gerçekleşti. Mustafa Kemal Atatürk
Atlasta bu yıl şu toprak değişimi kayıtlıdır:
Atlasın hesabına göre 1920 yılında Osmanlı toprakları yaklaşık 765.000 km² idi; Mustafa Kemal Atatürk görev döneminin başında 773.000 km², sonunda 773.000 km² ölçülür.
Mustafa Kemal Atatürk (1923–1938) döneminde atlasa göre 2 bölge kazanıldı, 0 bölge kaybedildi.
Kazanılan bölgeler: Kars–Ardahan–Artvin (1920), Antep–Kilis (1921).
1881'de Selanik'te doğdu; Harbiye'yi ve Harp Akademisi'ni bitirerek kurmay subay oldu. Trablusgarp'ta (1911–1912) ve Çanakkale'de (1915) öne çıktı; Arıburnu ve Anafartalar'daki komutanlığıyla tanındı. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Millî Mücadele'yi başlattı; Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı ve Başkomutan olarak Sakarya ve Büyük Taarruz zaferlerini kazandı. 29 Ekim 1923'te ilan edilen Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı oldu ve ölümüne kadar bu görevde kaldı. Hukuk, eğitim, alfabe, kılık kıyafet ve kadın hakları alanlarında köklü inkılaplar gerçekleştirdi; 1934'te Meclis kendisine Atatürk soyadını verdi. 10 Kasım 1938'de İstanbul'da öldü.
Alan değerleri, atlasın bölge verisinden hesaplanan kara alanıdır; ayrıntı için Yöntem ve kaynaklar.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MİLLÎ MÜCADELE”; metin atlas için yazılmıştır.
Atıf: Padişahlar Atlası, “Gümrü Antlaşması (1920): Maddeleri, Tarihi ve Sonucu”, https://padisahlaratlasi.com/olay/gumru-antlasmasi/ (son güncelleme 12 Kasım 2026). Düzeltmeler